پایگاه اطلاع رسانی هیات رزمندگان اسلام هیات رزمندگان اسلام , سایت هیات رزمندگان اسلام , پایگاه اطلاع رسانی هیات رزمندگان اسلام , هیات , سایت هیات , هیئت رزمندگان , هیئت رزمندگان اسلام
حضرت زهرا (س) از زبان امام علی (ع)؛ روایت مظلومیت و وداع جان‌سوز امیرالمؤمنین با همسرش
توضیحات متا: روایت مظلومیت حضرت فاطمه زهرا (س) از زبان امام علی (ع)؛ نگاهی به جایگاه والای حضرت زهرا، زندگی مشترک ایشان با امیرالمؤمنین، رنج‌های دوران زندگی، وصیت‌های پیش از شهادت و سخنان جان‌سوز امام علی (ع) در کنار مزار همسرش.
حضرت زهرا (س) از زبان امام علی (ع)؛ از فضیلت و همراهی تا مظلومیت و شهادت
حضرت فاطمه زهرا (سلام‌الله‌علیها) و امیرالمؤمنین امام علی (علیه‌السلام) دو شخصیت برجسته تاریخ اسلام و نمونه‌ای کم‌نظیر از ایمان، وفاداری و همراهی در مسیر بندگی خداوند بودند. زندگی مشترک این دو بزرگوار، سرشار از فضیلت‌های اخلاقی، ایثار و محبت بود. اما در کنار این پیوند آسمانی، روزگار تلخی نیز بر حضرت زهرا (س) گذشت.
بخش مهمی از شناخت جایگاه حضرت فاطمه (س) و مظلومیت ایشان را می‌توان در سخنان و روایت‌های امام علی (ع) جست‌وجو کرد. همان کسی که نزدیک‌ترین همراه آن حضرت بود. و رنج‌ها، فضیلت‌ها و روزهای پایانی زندگی ایشان را از نزدیک مشاهده کرد.
در این نوشتار، با استناد به منابع روایی و تاریخی شیعه، گوشه‌هایی از فضائل حضرت زهرا (س)، زندگی مشترک ایشان با امام علی (ع)، سختی‌های زندگی، وصیت‌های پیش از شهادت و سخنان جان‌سوز امیرالمؤمنین (ع) در سوگ همسرشان را مرور می‌کنیم.
حضرت فاطمه زهرا (س)، برترین بانوی جهان
امام علی (ع) در پاسخ به نامه معاویه، به بیان فضائل خاندان پیامبر (ص) و تفاوت جایگاه بنی‌هاشم و بنی‌امیه پرداختند. و حضرت زهرا (س) را در شمار برترین فضائل خاندان پیامبر معرفی کردند.
امیرالمؤمنین (ع) در بخشی از نامه ۲۸ نهج‌البلاغه می‌فرمایند:
«وَمِنّا خَیرُ نِساءِ الْعالَمینَ»
یعنی: بهترین زنان جهان از میان ماست.
این عبارت به حضرت فاطمه زهرا (سلام‌الله‌علیها) اشاره دارد. و در ادامه، امام علی (ع) با اشاره به همسر ابولهب، تفاوت جایگاه خاندان پیامبر (ص) و مخالفان ایشان را یادآور می‌شوند.
امام علی (ع) و حضرت زهرا (س) از زبان یکدیگر
یکی از روایت‌های زیبا درباره زندگی مشترک حضرت علی (ع) و حضرت فاطمه (س)، به گفت‌وگوی پیامبر اکرم (ص) با این دو بزرگوار پس از ازدواجشان بازمی‌گردد.
پیامبر اسلام (ص) ابتدا از امام علی (ع) پرسیدند: همسرت فاطمه را چگونه یافتی؟
امیرالمؤمنین (ع) پاسخ دادند:
«نِعْمَ الْعَوْنُ عَلَى طَاعَةِ اللَّهِ»
یعنی: فاطمه بهترین یاور برای اطاعت و بندگی خداوند است.
سپس پیامبر (ص) از حضرت زهرا (س) پرسیدند: شوهرت را چگونه یافتی؟
آن حضرت فرمودند:
«خَیْرُ بَعْلٍ»
یعنی: او بهترین شوهر است.
این گفت‌وگو، تصویری روشن از نگاه این دو بزرگوار به زندگی مشترک ارائه می‌دهد. زندگی‌ای که محور آن، محبت، احترام متقابل و یاری یکدیگر در مسیر بندگی خداوند بود.
رنج‌های حضرت زهرا (س) در زندگی مشترک با امام علی (ع)
پس از ازدواج حضرت زهرا (س) و امام علی (ع)، پیامبر اکرم (ص) کارهای خانه و مسئولیت‌های بیرون از منزل را میان آن دو تقسیم کردند. و کارهای داخل خانه بر عهده حضرت فاطمه (س) قرار گرفت.
با وجود کمک‌های امیرالمؤمنین (ع)، انجام امور منزل برای حضرت زهرا (س) دشواری‌های فراوانی داشت.
امام علی (ع) درباره سختی‌های زندگی همسرشان چنین روایت می‌کنند:
حضرت فاطمه (س) آن‌قدر با آسیاب دستی آرد تهیه می‌کردند که دستانشان پینه بسته بود. آن‌قدر از چاه آب می‌کشیدند که آثار آن بر سینه ایشان نمایان شده بود. و بر اثر جارو کردن خانه، لباس‌هایشان غبارآلود می‌شد. روشن کردن آتش زیر دیگ نیز لباس‌های ایشان را آلوده و دستانشان را خسته کرده بود.
امام علی (ع) با مشاهده این سختی‌ها، به حضرت زهرا (س) پیشنهاد کردند نزد پیامبر (ص) بروند. و از ایشان درخواست خدمتکاری کنند تا در انجام امور خانه یاری‌رسانشان باشد.
حضرت زهرا (س) به خانه پیامبر (ص) رفتند. اما وقتی دیدند گروهی نزد پدرشان مشغول گفت‌وگو هستند. از روی حیا و احترام بدون بیان درخواست خود بازگشتند.
پیامبر اکرم (ص) که از نیاز دخترشان آگاه شده بودند. به خانه حضرت علی (ع) آمدند و علت مراجعه حضرت زهرا (س) را جویا شدند.
امام علی (ع) سختی‌های همسرشان را برای پیامبر (ص) توضیح دادند. و درخواست کمک را مطرح کردند.
پیامبر (ص) در پاسخ فرمودند:
«أَلَا أَدُلُّکُمَا عَلَى خَیْرٍ مِمَّا سَأَلْتُمَا؟»
آیا شما را به چیزی راهنمایی نکنم که از آنچه درخواست کرده‌اید بهتر باشد؟
سپس فرمودند هنگام خواب، ۳۴ مرتبه «الله‌اکبر»، ۳۳ مرتبه «سبحان‌الله» و ۳۳ مرتبه «الحمدلله» بگویید. این ذکر که بعدها به تسبیحات حضرت زهرا (س) شهرت یافت. از خدمتکاری که درخواست کرده بودید، برای شما بهتر است.
حضرت زهرا (س) پس از شنیدن سخنان پیامبر (ص)، سر خود را از زیر روانداز بیرون آوردند و سه مرتبه فرمودند:
«رَضِیتُ عَنِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ»
یعنی: از خداوند و پیامبرش راضی و خشنود شدم.
عیادت ناتمام عباس از حضرت زهرا (س)
در روزهای پایانی عمر حضرت زهرا (س)، عباس بن عبدالمطلب، عموی پیامبر اکرم (ص)، برای عیادت ایشان به خانه امام علی (ع) رفت؛ اما به دلیل شدت بیماری حضرت و محدود بودن ملاقات‌ها، موفق به دیدار ایشان نشد.
عباس پس از بازگشت، پیامی برای امیرالمؤمنین (ع) فرستاد و پیشنهاد کرد در صورت رحلت حضرت زهرا (س)، مهاجران و انصار را برای حضور در مراسم نماز و دفن ایشان آگاه کنند.
امام علی (ع) در پاسخ، ضمن قدردانی از دلسوزی و خیرخواهی عموی خود، به مظلومیت حضرت زهرا (س) اشاره کردند و فرمودند:
«إِنَّ فَاطِمَةَ بِنْتَ رَسُولِ اللَّهِ لَمْ تَزَلْ مَظْلُومَةً مِنْ حَقِّهَا مَمْنُوعَةً وَعَنْ مِیرَاثِهَا مَدْفُوعَةً»
یعنی: فاطمه، دختر رسول خدا، همواره مظلوم واقع شد، از حق خود بازداشته شد و از میراث خویش محروم گردید.
امیرالمؤمنین (ع) در ادامه تأکید کردند که سفارش پیامبر (ص) درباره حضرت زهرا (س) رعایت نشد. و حقی که خداوند و رسولش برای ایشان قرار داده بودند. مورد توجه قرار نگرفت.
سپس از عباس خواستند به وصیت حضرت زهرا (س) احترام بگذارد. زیرا آن حضرت وصیت کرده بودند مراسم مربوط به ایشان و محل دفنشان مخفی بماند.
آخرین وصیت‌های حضرت زهرا (س) به امام علی (ع)
با نزدیک شدن زمان شهادت حضرت فاطمه زهرا (س)، ایشان امام علی (ع) را فراخواندند و فرمودند:
«یَا ابْنَ عَمِّ، إِنَّهُ قَدْ نُعِیَ إِلَیَّ نَفْسِی وَإِنَّنِی لَا أَرَى مَا بِی إِلَّا أَنَّنِی لَاحِقَةٌ بِأَبِی سَاعَةً بَعْدَ سَاعَةٍ»
ای پسرعمو! خبر رحلت خود را دریافت کرده‌ام و آنچه در وجود خود احساس می‌کنم. نشان می‌دهد که به‌زودی به پدرم ملحق خواهم شد.
امام علی (ع) در پاسخ فرمودند:
«أَوْصِینِی بِمَا أَحْبَبْتِ یَا بِنْتَ رَسُولِ اللَّهِ»
ای دختر رسول خدا! هرچه دوست داری به من وصیت کن.
حضرت زهرا (س) در ادامه فرمودند:
«یَا ابْنَ عَمِّ، مَا عَهِدْتَنِی کَاذِبَةً وَلَا خَائِنَةً وَلَا خَالَفْتُکَ مُنْذُ عَاشَرْتَنِی»
ای پسرعمو! از زمانی که با تو زندگی کرده‌ام، هرگز از من دروغ و خیانتی ندیده‌ای و هیچ‌گاه با تو مخالفت نکرده‌ام.
امیرالمؤمنین (ع) در پاسخ، با تأکید بر پاکی، تقوا و جایگاه والای همسرشان فرمودند که هرگز چنین گمانی درباره ایشان نداشته‌اند.
سپس از شدت اندوه فرمودند:
جدایی و فقدان تو برای من بسیار دشوار است؛ اما این امری است که چاره‌ای از آن نیست. به خدا سوگند، با رحلت تو مصیبت رسول خدا (ص) برای من تازه شد. فقدان تو مصیبتی بزرگ، دردناک و جبران‌ناپذیر است.
پس از آن، امام علی (ع) سر حضرت زهرا (س) را به سینه گرفتند و فرمودند که به وصیت‌های ایشان عمل خواهند کرد. و خواسته‌های آن حضرت را بر خواسته‌های خود مقدم خواهند داشت.
شهادت حضرت زهرا (س)؛ آغاز جدایی امام علی (ع) از همسر
پس از شهادت حضرت فاطمه زهرا (س)، امام حسن (ع) و امام حسین (ع) از رحلت مادرشان آگاه شدند.
اسماء به آن دو بزرگوار گفت نزد پدرشان بروند و خبر شهادت حضرت زهرا (س) را به ایشان برسانند.
حسنین (علیهماالسلام) در حالی که با اندوه فریاد می‌زدند:
«یَا مُحَمَّدَاه! یَا أَحْمَدَاه! الْیَوْمَ جُدِّدَ لَنَا مَوْتُکَ إِذْ مَاتَتْ أُمُّنَا»
ای محمد! ای احمد! امروز با رحلت مادرمان، مصیبت رحلت تو برای ما دوباره تازه شد.
به مسجد رفتند و خبر شهادت مادر را به امام علی (ع) رساندند.
امیرالمؤمنین (ع) با شنیدن این خبر، چنان متأثر شدند که از شدت اندوه بی‌حال بر زمین افتادند. پس از آنکه به هوش آمدند، با دلی شکسته فرمودند:
«بِمَنِ الْعَزَاءُ یَا بِنْتَ مُحَمَّدٍ؟ کُنْتُ بِکِ أَتَعَزَّى فَفِیمَ الْعَزَاءُ مِنْ بَعْدِکِ؟»
ای دختر محمد! به چه کسی خود را تسلیت دهم؟ تا زمانی که تو زنده بودی. با وجود تو آرام می‌گرفتم؛ اکنون پس از تو چگونه تسلی یابم؟
سخنان جان‌سوز امام علی (ع) در کنار مزار حضرت زهرا (س)
یکی از سوزناک‌ترین بخش‌های روایت شهادت حضرت زهرا (س)، سخنان امیرالمؤمنین (ع) در کنار قبر همسرشان و خطاب به پیامبر اکرم (ص) است.
امام علی (ع) پس از به خاک سپردن پیکر مطهر حضرت زهرا (س)، رو به مزار پیامبر (ص) کردند و با دلی اندوهگین فرمودند:
«السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا رَسُولَ اللَّهِ عَنِّی، وَالسَّلَامُ عَلَیْکَ عَنِ ابْنَتِکَ وَزَائِرَتِکَ وَالْبَائِتَةِ فِی الثَّرَى بِبُقْعَتِکَ»
سلام من بر تو ای رسول خدا! و سلام دخترت که اکنون به دیدار تو آمده و در کنار تو آرمیده است.
سپس فرمودند:
«قَلَّ یَا رَسُولَ اللَّهِ عَنْ صَفِیَّتِکَ صَبْرِی وَعَفَا عَنْ سَیِّدَةِ نِسَاءِ الْعَالَمِینَ تَجَلُّدِی»
ای رسول خدا! با از دست دادن دختر برگزیده‌ات، شکیبایی من کاهش یافته و توان خویشتن‌داری‌ام از دست رفته است.
امیرالمؤمنین (ع) در ادامه، از داغ تازه رحلت پیامبر (ص) و مصیبت جان‌سوز فقدان حضرت زهرا (س) سخن گفتند و فرمودند:
«وَسَرْعَانَ مَا فُرِّقَ بَیْنَنَا وَإِلَى اللَّهِ أَشْکُو»
چه زود میان ما جدایی افتاد و من شکایت خود را به سوی خدا می‌برم.
سپس با اشاره به مظلومیت حضرت زهرا (س) فرمودند:
«وَسَتُنَبِّئُکَ ابْنَتُکَ بِتَظَافُرِ أُمَّتِکَ عَلَى هَضْمِهَا»
دخترت به‌زودی تو را آگاه خواهد کرد که امتت چگونه برای ستم بر او دست به دست یکدیگر دادند.
امام علی (ع) از پیامبر (ص) خواستند که از دخترشان درباره آنچه بر او گذشته است سؤال کنند تا دردها و رنج‌هایی را که در سینه پنهان داشته، بازگو کند.
ایشان همچنین به دفن شبانه و پنهانی حضرت زهرا (س) اشاره کردند و فرمودند:
دخترت در برابر دیدگان خداوند، پنهانی به خاک سپرده می‌شود. در حالی که هنوز فاصله چندانی از رحلت تو نگذشته، حق او پایمال شده و از میراثش محروم مانده است.
امیرالمؤمنین (ع) در پایان، با تأکید بر صبر و امید به وعده الهی، از پیامبر (ص) خداحافظی کردند. و سلام و رضوان خداوند را برای حضرت زهرا (س) خواستار شدند.
این خطبه جان‌سوز در منابع روایی شیعه، از جمله کتاب شریف کافی و بحارالانوار نقل شده است.
اشعار امام علی (ع) در کنار مزار حضرت زهرا (س)
پس از پایان مراسم دفن حضرت زهرا (س)، امیرالمؤمنین (ع) بر سر مزار ایشان ایستادند و این ابیات را سرودند:
«لِکُلِّ اجْتِمَاعٍ مِنْ خَلِیلَیْنِ فُرْقَةٌ
وَکُلُّ الَّذِی دُونَ الْمَمَاتِ قَلِیلُ
وَإِنَّ افْتِقَادِی وَاحِداً بَعْدَ وَاحِدٍ
دَلِیلٌ عَلَى أَنْ لَا یَدُومَ خَلِیلُ»
ترجمه:
هر اجتماع دو دوست و همراهی، سرانجام به جدایی می‌انجامد و هر مصیبتی در برابر مرگ ناچیز است.
اینکه من یکی را پس از دیگری از دست می‌دهم. نشانه آن است که هیچ دوستی و همراهی در این دنیا جاودانه نمی‌ماند.
توسل به حضرت زهرا (س) و اهل‌بیت (ع) در روز قیامت
در پایان این روایت تاریخی و سوگ‌نامه، یادآوری جایگاه اهل‌بیت (ع) در فرهنگ شیعه و توسل به آن بزرگواران، جلوه‌ای دیگر از محبت و ارادت به خاندان پیامبر (ص) است.
در شعری منسوب به غضائری رازی آمده است:
مرا شفاعت این پنج تن بسنده بود
که روز محشر بدین پنج تن رسانم تن
بهین خلق و برادرش و دختر و دو پسر
محمد و علی و فاطمه، حسین و حسن
همچنین ناصر خسرو در ابیاتی با اشاره به توسل به حضرت زهرا (س) می‌سراید:
آن روز در آن هول و فزع بر سر آن جمع
پیش شهدا دست من و دامن زهرا
تا داد من از دشمن اولاد پیمبر
بدهد به تمام ایزد دادار تعالی
منابع و مآخذ
1. نهج‌البلاغه، نامه ۲۸، ترجمه دکتر سیدجعفر شهیدی.
2. بحارالانوار، جلد ۴۳، صفحات ۸۲، ۱۱۷، ۱۳۳، ۱۹۱، ۱۹۳، ۱۹۴، ۲۱۰ و ۲۱۱.
3. حلیة الاولیاء، جلد ۲، صفحه ۴۱.
4. بیت‌الاحزان، محدث قمی، ترجمه محمدی اشتهاردی، صفحات ۲۴۱ و ۲۴۹.
5. اصول کافی، جلد ۱، صفحات ۴۵۸ و ۴۵۹.
6. الاخبار الموفقیات، زبیر بن بکار، صفحه ۱۹۴.
7. اشعار غضائری رازی و ناصر خسرو.
بازدیدها: 10
