فساد مالی در دوران پهلوی و تأثیر آن بر جامعه

فساد مالی در دوران پهلوی و تأثیر آن بر جامعه

فساد مالی در دوران پهلوی همیشه وجود داشته است، اما پس از افزایش قیمت نفت در سال ۱۳۵۳، وسعت و شدت آن به حدی رسید که فراتر از تمام معیارهای قابل قبول بود. در این دوره، پورسانت‌ها و زد و بندهای مالی با مقاطعه‌کاران داخلی و خارجی توسط دربار شاه و نزدیکان او کاملاً آشکار بود. فریدون هویدا در این زمینه می‌نویسد:

«فسادی که درون دربار شاه وجود داشت، ابعاد وحشتناکی پیدا کرده بود. برادران و خواهران شاه با واسطگی برای عقد قراردادهای دولتی با شرکت‌هایی که خود جزو سهامداران عمده آنها بودند، حق‌العمل‌های کلانی دریافت می‌کردند. این اقدامات نه تنها رشوه یا کمیسیون‌خواری بود، بلکه الگویی برای تقلید دیگران و منبع آلودگی جامعه شده بود.» (هویدا، ۱۳۷۳، ص ۸۹)

همچنین، ارتشبد حسین فردوست که سال‌ها در دفتر ویژه اطلاعات و بازرسی شاهنشاهی فعالیت داشت، درباره فساد گسترده در سطح مقامات عالی رتبه کشور چنین گزارش می‌دهد:

«در دوران مسئولیت من در بازرسی، متوجه شدم که سوءاستفاده و حیف و میل اموال دولتی پایان نداشت. در دوران ۱۳ ساله نخست‌وزیری هویدا، همه می‌چاپیدند و هویدا کاملاً نسبت به این وضعیت بی‌تفاوت بود. هیچ زمان فساد به گستردگی دوران هویدا وجود نداشت، چرا که او برای جلب رضایت شاه نمی‌خواست کسی را ناراضی کند.» (فردوست، ۱۳۷۱، ص ۲۷۳-۲۷۵)

شاه نیز همواره سعی می‌کرد فساد مالی در خانواده سلطنتی را توجیه کند. در پاسخ به خبرنگار فرانسوی اولیویه وارن درباره فساد اطرافیانش، گفت:

«همه چیز ممکن است، اما در این مورد خاص فساد نیست. اطرافیان من حق دارند همانند دیگران فعالیت اقتصادی داشته باشند.» (شیرخورشید، ۱۳۵۶، ص ۲۱۴)

فراتر از اختلاس و سوءاستفاده مالی، دخالت دربار شاه در امور مواد مخدر یکی دیگر از موضوعات حیرت‌انگیز این دوره بود. به عنوان مثال، محمودرضا پهلوی اجازه داشت در کشت و برداشت تریاک فعالیت کند. و بخشی از محصول را برای فروش در بازار سیاه نگه می‌داشت. حمایت شاه از امیر هوشنگ دولو، که به جرم قاچاق مواد مخدر در سوئیس زندانی بود. نشان‌دهنده نوعی تبعیض آشکار در برخورد با قانون بود. (هویدا، ۱۳۷۳، ص ۹۴-۹۵)

علاوه بر فساد مالی و دخالت در قاچاق مواد مخدر، سبک زندگی اکثر اعضای خانواده سلطنتی و مقامات ارشد کشور با آموزه‌های مذهب رسمی ایران سازگار نبود. برپایی قمارخانه‌ها و تفریحگاه‌های خلاف عفت، به ویژه در جزیره کیش، نمونه‌ای از بی‌بندوباری دربار بود. این جزیره با استفاده از بودجه‌های کلان و اختلاس‌ها، به مکانی برای عیش و نوش درباریان و میلیاردرهای خارجی تبدیل شده بود. (هویدا، ۱۳۷۳، ص ۹۶-۹۷)

در نتیجه، فساد مالی و اخلاقی گسترده در دوران پهلوی، به ویژه در دربار و خانواده شاه، باعث تضعیف وجهه سلطنت در میان مردم مسلمان ایران شد. و زمینه‌های وقوع انقلاب اسلامی را فراهم ساخت. نقطه اوج این بی‌بندوباری، جشن فرهنگ و هنر شیراز بود که صحنه‌هایی ناپسند و خلاف اخلاق عمومی را به نمایش گذاشت.

 

 

eheyat

بازدیدها: 2