پایگاه اطلاع رسانی هیات رزمندگان اسلام هیات رزمندگان اسلام , سایت هیات رزمندگان اسلام , پایگاه اطلاع رسانی هیات رزمندگان اسلام , هیات , سایت هیات , هیئت رزمندگان , هیئت رزمندگان اسلام
قالیشویان؛ میراث زنده ایمان و هویت مردم کاشان در مشهد اردهال
کاشان – آیین سنتی و مذهبی قالیشویان مشهد اردهال، پیوندی زنده میان باور دینی، هویت اجتماعی و میراث فرهنگی منطقه کاشان است. آیینی که با مشارکت تاریخی مردم فین و خاوه و حضور دیگر جوامع محلی، نسل به نسل تداوم یافته و امروز در شمار میراث فرهنگی ناملموس جهانی قرار دارد.
هر سال با فرارسیدن دومین جمعه مهرماه، مشهد اردهال کاشان میزبان آیین قالیشویان است. مراسمی که قرن‌هاست در بزرگداشت حضرت سلطانعلی بن امام محمد باقر(ع) برگزار می‌شود. و همچنان بخش مهمی از حافظه تاریخی و فرهنگی مردم منطقه به شمار می‌رود.
قالیشویان برای مردم منطقه تنها یک مراسم مذهبی نیست. بلکه مجموعه‌ای از باورهای دینی، خاطرات تاریخی، مشارکت اجتماعی، هنر و سنت‌های محلی است که در طول نسل‌ها حفظ شده است. در این آیین، اهالی خاوه در آماده‌سازی قالی نقش دارند و اهالی فین آن را تحویل گرفته و در ادامه مراسم به عزاداری می‌پردازند.
همین حضور و مشارکت مستقیم مردم، قالیشویان را به نمونه‌ای از میراث فرهنگی زنده تبدیل کرده است. میراثی که نه در موزه، بلکه در متن زندگی اجتماعی مردم و از طریق مشارکت نسل‌های مختلف ادامه پیدا می‌کند.
قالیشویان؛ پیوند سنت، معنویت و هویت اجتماعی
محمد ابراهیم‌پور با اشاره به جایگاه آیین قالیشویان در هویت مردم فین اظهار کرد: مراسم سنتی قالیشویان که توسط اهالی فین برگزار می‌شود. تنها یک آیین مذهبی نیست. بلکه پیوندی عمیق میان سنت‌های دیرین، معنویت و هویت اجتماعی مردم ایجاد کرده است.
وی افزود: حرکت قالی‌های رنگارنگ در مسیر حرم، جلوه‌ای از ارادت جمعی مردم است که در قالب هنر، رنگ و آیین نمود پیدا می‌کند.
این هموطن اهل منطقه فین کاشان تصریح کرد: قالیشویان پیوندی ناگسستنی میان میراث ماندگار فین و شکوه معنوی اردهال ایجاد کرده و در هر گام آن، بخشی از تاریخ و اصالت مردم کاشان بازخوانی می‌شود.
وی تأکید کرد: این تلاقی میان هنر، مذهب و اصالت را باید سرمایه‌ای فرهنگی برای کاشان دانست. سرمایه‌ای که نسل‌های مختلف در حفظ آن نقش داشته‌اند.
قالیشویان؛ آیینی که جوامع محلی را به هم پیوند می‌دهد
یکی از ویژگی‌های مهم قالیشویان، مشارکت سازمان‌یافته و تاریخی جوامع محلی در برگزاری آن است. به همین دلیل، این آیین را نمی‌توان صرفاً یک مراسم مذهبی سالانه دانست. چراکه در فرآیند برگزاری آن، بخشی از تاریخ شفاهی، سنت‌ها و نقش‌های اجتماعی منطقه از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شود.
در این میان، فین و خاوه تنها دو نام جغرافیایی نیستند. بلکه هر یک بخشی از نقش تاریخی خود را در تداوم آیین قالیشویان حفظ کرده‌اند. تقسیم نقش میان جوامع محلی، از ویژگی‌هایی است که استمرار این آیین را در طول نسل‌ها امکان‌پذیر کرده است.
حضور کودکان، نوجوانان و جوانان در کنار بزرگان خانواده نیز موجب می‌شود که نسل جدید، تاریخ و سنت این آیین را نه فقط از طریق روایت، بلکه با مشارکت مستقیم تجربه کند.
ثبت جهانی قالیشویان در فهرست میراث فرهنگی ناملموس
عباس تراب‌زاده با اشاره به ثبت آیین سنتی مذهبی قالیشویان مشهد اردهال در فهرست میراث فرهنگی ناملموس جهانی اظهار کرد: ثبت این آیین در سال ۲۰۱۲ میلادی برابر با ۱۳۹۱، تنها ثبت یک مراسم سنتی در یک فهرست بین‌المللی نیست. بلکه ظرفیتی برای معرفی فرهنگی، تاریخی و مذهبی کاشان و اردهال در سطح ملی و جهانی ایجاد کرده است.
وی افزود: آیین قالیشویان در هفتمین نشست کمیته بین‌دولتی یونسکو در فهرست نماینده میراث فرهنگی ناملموس بشریت به ثبت رسید. و ساختار و نقش جوامع محلی در اجرای آن همچنان حفظ شده است.
این کارشناس میراث فرهنگی با اشاره به برگزاری مراسم در جوار آرامگاه حضرت سلطانعلی بن امام محمد باقر(ع) گفت: گروه‌هایی از اهالی فین، خاوه، نشلج و کاشان در بخش‌های مختلف این آیین نقش دارند. و این مشارکت اجتماعی از ویژگی‌های مهم قالیشویان به شمار می‌رود.
وی ثبت جهانی قالیشویان را ظرفیتی برای توسعه گردشگری مذهبی و فرهنگی دانست. و گفت: در صورت مدیریت اصولی، این آیین می‌تواند به محور یک مسیر گردشگری فرهنگی و مذهبی تبدیل شود. مسیری که علاوه بر زیارت، ظرفیت‌های تاریخی و فرهنگی کاشان، فین، اردهال و روستاهای پیرامون را نیز معرفی کند.
ثبت جهانی؛ آغاز یک مسئولیت تازه
ثبت جهانی قالیشویان را می‌توان آغاز مرحله‌ای تازه در حفاظت و معرفی این میراث دانست. ارزش جهانی یک آیین زمانی می‌تواند در زندگی مردم منطقه نمود بیشتری پیدا کند که حفاظت از اصالت آن، در کنار معرفی فرهنگی و توسعه زیرساخت‌ها مورد توجه قرار گیرد.
توسعه دسترسی و حمل‌ونقل، خدمات اقامتی، اطلاع‌رسانی چندزبانه، آموزش راهنمایان گردشگری و معرفی صنایع‌دستی و محصولات محلی، از جمله اقداماتی است که می‌تواند به تقویت ظرفیت گردشگری منطقه کمک کند.
با این حال، توسعه گردشگری نباید به قیمت تضعیف ماهیت مردمی قالیشویان تمام شود. مهم‌ترین سرمایه این آیین، مردم و حاملان سنت هستند. بنابراین هرگونه برنامه‌ریزی برای معرفی آن باید نقش جوامع محلی را در مرکز توجه قرار دهد.
قالیشویان؛ جلوه‌ای از ارادت به حضرت سلطانعلی بن امام محمد باقر(ع)
حجت‌الاسلام والمسلمین مهدی بصیرتی نیز با اشاره به جایگاه مذهبی و تاریخی این آیین اظهار کرد: قالیشویان تنها یک آیین سنتی نیست. بلکه جلوه‌ای از ارادت مردم منطقه به اهل‌بیت(ع) و نمادی از پیوند اعتقادات دینی با فرهنگ و هویت اجتماعی مردم کاشان و اردهال است.
وی افزود: محور این آیین، بزرگداشت مقام حضرت سلطانعلی بن امام محمد باقر(ع) است. شخصیتی که بنا بر روایت و باور تاریخی مردم منطقه، به دعوت اهالی به اردهال آمد. و پس از درگیری با مخالفان به شهادت رسید.
به گفته وی، قالیشویان یادآور این واقعه و تجدید عهد مردم با آرمان‌های آن حضرت و فرهنگ شهادت و ولایت است.
رئیس اداره تبلیغات اسلامی کاشان با اشاره به حضور نسل‌های مختلف در مراسم قالیشویان گفت: مردم تنها تماشاگر این آیین نیستند. بلکه در برگزاری و تداوم آن نقش دارند. و همین حضور مردمی موجب شده است قالیشویان با وجود گذشت قرن‌ها همچنان زنده و پویا باقی بماند.
وی ادامه داد: حضور نوجوانان و جوانان در کنار بزرگان خانواده، زمینه انتقال مفاهیم دینی، تاریخ و فرهنگ مذهبی منطقه را فراهم می‌کند و از این منظر، قالیشویان بخشی از میراث معنوی و تربیتی مردم منطقه نیز محسوب می‌شود.
نقش خاوه در آیین قالیشویان
علی میرجعفری، از اهالی روستای خاوه، با اشاره به نقش مردم این روستا در آیین قالیشویان اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین مسئولیت‌های اهالی خاوه، آماده‌سازی قالی و فراهم کردن مقدمات اجرای آیین است. و قالی پس از آماده شدن توسط مردم خاوه، در جریان مراسم به اهالی فین تحویل داده می‌شود.
وی افزود: این همکاری میان مردم خاوه و فین بخشی از ساختار سنتی مراسم است که طی نسل‌های مختلف حفظ شده و هر یک از این مناطق در برگزاری آیین، نقش مشخصی دارند.
میرجعفری ادامه داد: آماده‌سازی قالی تنها یک کار اجرایی نیست. بلکه برای مردم خاوه جنبه اعتقادی و معنوی دارد و حضور نسل‌های مختلف در کنار یکدیگر موجب شده است این سنت همچنان زنده بماند.
وی تأکید کرد: قالیشویان حاصل مشارکت و همراهی چند جامعه محلی است و هر بخش از مراسم، ریشه در یک سنت و مسئولیت تاریخی دارد. همین جزئیات به این آیین هویت و اصالت مردمی بخشیده است.
قالی؛ حلقه اتصال فین و خاوه
قالی در آیین قالیشویان تنها یک عنصر مورد استفاده در مراسم نیست. بلکه در ساختار این آیین به حلقه اتصال چند جامعه محلی تبدیل شده است. از آماده‌سازی آن توسط اهالی خاوه تا حضور اهالی فین در بخش اصلی مراسم.
از این منظر، قالیشویان یک رویداد منفرد نیست، بلکه مجموعه‌ای از روابط اجتماعی، باورهای مذهبی و سنت‌های محلی را در خود جای داده است.
حضور قالی و هنر قالی‌بافی در یک آیین مذهبی همچنین پیوند میان فرهنگ مادی و معنوی منطقه را نشان می‌دهد. جایی که یک دست‌بافته سنتی در متن یک مراسم مذهبی قرار گرفته و به بخشی از روایت تاریخی و فرهنگی مردم تبدیل شده است.
قالیشویان؛ میراثی که با مردم زنده می‌ماند
آیین سنتی و مذهبی قالیشویان فین کاشان و روستای خاوه اردهال، هر سال در دومین جمعه مهرماه در مشهد اردهال و در فاصله حدود ۴۲ کیلومتری غرب کاشان برگزار می‌شود.
یکی از ویژگی‌های قابل توجه این آیین، پیوند آن با تقویم خورشیدی و تداوم نقش جوامع محلی در برگزاری مراسم است.
جهانی شدن قالیشویان، در کنار اعتبار فرهنگی، مسئولیت‌هایی نیز برای حفاظت از آن ایجاد کرده است. از ثبت و انتقال روایت‌های شفاهی و دانش سنتی گرفته تا توجه به نقش مردم محلی و فراهم کردن زیرساخت‌های مناسب برای حضور گردشگران.
قالیشویان امروز در نقطه‌ای قرار دارد که از یک سو پشتوانه‌ای تاریخی از باور و مشارکت مردمی دارد. و از سوی دیگر، ثبت جهانی آن ظرفیت تازه‌ای برای معرفی کاشان، فین و اردهال فراهم کرده است.
حفظ این میراث نیازمند ایجاد تعادل میان معرفی و توسعه از یک سو و حفاظت از اصالت و نقش مردم از سوی دیگر است. چراکه قالیشویان پیش از آنکه یک جاذبه گردشگری باشد. آیینی زنده است که هویت و خاطره تاریخی مردم منطقه را در خود حفظ کرده است.
قالیشویان در نهایت داستان یک قالی نیست. داستان مردمی است که یک باور، یک خاطره تاریخی و مجموعه‌ای از سنت‌ها را نسل به نسل منتقل کرده‌اند. فین، خاوه، اردهال و دیگر جوامع محلی هر کدام بخشی از این روایت را بر دوش دارند و استمرار این آیین، حاصل پیوند همین نقش‌هاست.
ثبت جهانی، جایگاه این میراث را در سطح بین‌المللی تثبیت کرده است. اما تداوم واقعی آن همچنان به حضور مردم و انتقال سنت به نسل‌های آینده وابسته است. میراثی زنده که در آن ایمان، تاریخ، فرهنگ، هنر و هویت اجتماعی کاشان در یک آیین به هم می‌رسند.
بازدیدها: 2
