پناهیان در میدان ولیعصر(عج): قانون‌زدگی و اقتصاد دولتی از موانع حکمرانی مردمی است

حجت‌الاسلام علیرضا پناهیان در چهارمین شب اجتماع مردمی میدان حضرت ولیعصر(عج). با تأکید بر ضرورت حکمرانی مردمی، «قانون‌زدگی» و «تمرکزگرایی دولتی» را از مهم‌ترین عوامل ایجاد بروکراسی و کند شدن روند حل مشکلات جامعه دانست.

به گزارش هیأت رزمندگان اسلام، پناهیان در ادامه سلسله مباحث خود در اجتماع مردمی میدان حضرت ولیعصر(عج) اظهار داشت:

بسیاری از مشکلات اقتصادی و اجتماعی کشور ریشه در گسترش بیش از حد ساختارهای دولتی، افزایش قوانین و نظارت‌های متمرکز دارد. وی افزود که تصور رایج مبنی بر اینکه با افزایش قوانین همه مشکلات حل می‌شود. نگاه کاملی نیست؛ زیرا انباشت قوانین خود به تولید بروکراسی و پیچیده شدن فرآیندهای اجرایی منجر می‌شود.

قانون‌زدگی؛ عامل افزایش بروکراسی

این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به اینکه جامعه پرقانون به سختی اداره می‌شود. گفت: هرچه تعداد قوانین و مقررات افزایش یابد. نیاز به دستگاه‌های نظارتی گسترده‌تر نیز بیشتر خواهد شد. و این موضوع در نهایت به قفل شدن تصمیم‌گیری‌ها و کاهش کارآمدی منجر می‌شود.

وی برای تبیین این موضوع، خانواده را نمونه‌ای از یک اجتماع کوچک دانست. و اظهار کرد: اگر قرار باشد یک خانواده با ده‌ها قانون و تبصره اداره شود. ناگزیر به ایجاد ساختارهای کنترل و تنبیه خواهد رسید که نتیجه آن افزایش تنش و کاهش آرامش خواهد بود.

پیامدهای نظارت متمرکز از نگاه پناهیان

پناهیان سه آسیب مهم نظارت از بالا را چنین برشمرد:

• کنترل کامل جامعه عملاً امکان‌پذیر نیست.
• نظارت دائمی موجب تضعیف مسئولیت‌پذیری و رشد اخلاق فردی می‌شود.
• اجرای همه مجازات‌ها و برخوردها در مقیاس گسترده، نظام اداری را با مشکلات جدی مواجه می‌کند.

به گفته وی، نظارت متمرکز نه‌تنها بسیاری از مشکلات را حل نمی‌کند، بلکه در مواردی زمینه شکل‌گیری بی‌مسئولیتی اجتماعی را نیز فراهم می‌سازد.

نظارت هم‌عرض؛ راهکار حکمرانی مردمی

این سخنران مذهبی، «نظارت هم‌عرض» را به‌عنوان یکی از راهکارهای مهم مدیریت اسلامی معرفی کرد و گفت: در این الگو، مردم در سطح محله، خانواده، مدرسه و جامعه نسبت به یکدیگر احساس مسئولیت می‌کنند و بخشی از نظارت و مدیریت امور را بر عهده می‌گیرند.

وی تأکید کرد که سپردن تمام مسئولیت‌ها به مدیران و نهادهای رسمی، روحیه مسئولیت‌پذیری را تضعیف می‌کند؛ در حالی که مشارکت مستقیم مردم می‌تواند سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی را تقویت کند.

مسجد؛ محور حل مسائل محله

پناهیان با اشاره به ظرفیت‌های مسجد در نظام اسلامی اظهار داشت: بسیاری از مشکلات مردم از جمله مسائل مرتبط با اشتغال، ازدواج، قرض‌الحسنه و حمایت‌های اجتماعی می‌تواند در سطح محله و با محوریت مسجد حل شود.

وی افزود: هنگامی که تصمیم‌گیری‌ها از بستر محله فاصله می‌گیرد، شناخت افراد از یکدیگر کاهش یافته و هزینه نظارت و کنترل نیز چند برابر می‌شود. از این رو باید بخش قابل توجهی از امور اجتماعی به مردم و نهادهای محلی واگذار شود.

تمرکز منابع و افزایش فسادپذیری

پناهیان همچنین تمرکز منابع مالی در ساختارهای بزرگ و متمرکز را زمینه‌ساز افزایش فساد دانست و گفت: توزیع قدرت و منابع در سطح مناطق و محله‌ها می‌تواند شفافیت، نظارت مردمی و کارآمدی را افزایش دهد.

اخوت اقتصادی؛ راهبرد جامعه اسلامی

وی در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به روایتی از امام محمدباقر(ع)، بر اهمیت مواسات و اخوت اقتصادی تأکید کرد و گفت: جامعه اسلامی زمانی به بلوغ واقعی می‌رسد که مؤمنان در رفع نیازهای یکدیگر احساس مسئولیت کرده و امکانات خود را در مسیر خدمت به دیگران به کار گیرند.

جمع‌بندی

حجت‌الاسلام پناهیان در چهارمین شب اجتماع مردمی میدان حضرت ولیعصر(عج) با تأکید بر حکمرانی مردمی، کاهش تمرکزگرایی، تقویت نقش مسجد، گسترش نظارت اجتماعی و ترویج اخوت اقتصادی، این مفاهیم را از مهم‌ترین راهکارهای حل مسائل جامعه و حرکت به سوی تمدن اسلامی دانست.