مقایسه صعودی چگونه شادی را از انسان می‌گیرد؟ نقش چشم‌دوختن به داشته‌های دیگران در پیدایش اندوه

اندوه؛ پیامد روانی مقایسه صعودی

یکی از پیامدهای روانی مقایسه صعودی، احساس «حزن و اندوه» است. هنگامی که انسان پیوسته خود را با افرادی مقایسه می‌کند که از نظر ثروت، امکانات، موقعیت اجتماعی یا برخورداری‌های زندگی در جایگاه بالاتری قرار دارند. به‌تدریج داشته‌های خود را کوچک و ناچیز می‌شمارد. و توجهش به محرومیت‌ها و کمبودهای زندگی معطوف می‌شود. در چنین شرایطی، شادی و رضایت از زندگی جای خود را به احساس ناکامی، حسرت و اندوه می‌دهد.

مقایسه صعودی، به‌جای آنکه انسان را به تلاش و پیشرفت سازنده سوق دهد. گاهی چنان ذهن او را درگیر برتری‌های دیگران می‌کند که از دیدن نعمت‌ها و فرصت‌های موجود در زندگی خویش بازمی‌ماند. فرد در این حالت، به‌جای بهره‌مندی از داشته‌های خود، پیوسته در حسرت آنچه دیگران دارند، زندگی می‌کند. گویی ارزش زندگی او تنها با میزان برخورداری دیگران سنجیده می‌شود.

قرآن کریم با توجه دادن انسان به پیامدهای این نگاه، می‌فرماید:

«وَلَا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلَىٰ مَا مَتَّعْنَا بِهِ أَزْوَاجًا مِّنْهُمْ وَلَا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ» (حجر، ۸۸)

«و به آنچه گروه‌هایی از آنان را از آن برخوردار کردیم، چشم مدوز و به خاطر آنچه دارند، غمگین مباش.»

این آیه، انسان را از چشم‌دوختن به برخورداری‌های دیگران و اندوه خوردن به سبب آنچه در اختیار آنان است. بازمی‌دارد. توجه مداوم به نعمت‌هایی که دیگران از آن بهره‌مندند. می‌تواند زمینه‌ساز احساس محرومیت و نارضایتی شود. زیرا در این وضعیت، انسان به‌جای ارزیابی زندگی خود بر اساس داشته‌ها و ظرفیت‌هایش، آن را با زندگی کسانی می‌سنجد که امکانات بیشتری دارند.

از این منظر، حزن و اندوه ناشی از مقایسه صعودی را می‌توان نتیجه زنجیره‌ای روانی دانست:

چشم‌دوختن به برخورداری‌های دیگران، مقایسه وضعیت خود با آنان، برجسته‌شدن کمبودها، احساس محرومیت و در نهایت پیدایش اندوه. هرچه این مقایسه در ذهن انسان تکرار شود. ممکن است احساس رضایت از زندگی کاهش یابد. و شادی‌های موجود نیز تحت‌تأثیر حسرت و نارضایتی قرار گیرند.

البته مقایسه با افراد برخوردارتر، همواره به اندوه نمی‌انجامد. گاهی می‌تواند انگیزه‌ای برای تلاش و رشد باشد. آنچه در اینجا مورد توجه است، مقایسه‌ای است که به‌جای ایجاد انگیزه، ارزشمندی زندگی انسان را به برخورداری‌های دیگران گره می‌زند. و او را در احساس محرومیت و حسرت گرفتار می‌کند.

بنابراین، راه رهایی از اندوه ناشی از مقایسه صعودی، بی‌توجهی به پیشرفت و موفقیت دیگران نیست. بلکه تغییر معیار ارزیابی زندگی است. انسان می‌تواند از موفقیت دیگران الهام بگیرد. بی‌آنکه داشته‌های خود را بی‌ارزش بشمارد یا شادی خویش را به میزان برخورداری آنان وابسته کند. توجه به نعمت‌های موجود، شناخت ظرفیت‌های شخصی و تمرکز بر مسیر رشد خود، کمک می‌کند تا مقایسه با دیگران به عاملی برای پیشرفت تبدیل شود. نه سرچشمه‌ای برای حزن و اندوه.

منبع آیه: قرآن کریم، سوره حجر، آیه ۸۸.

فرآوری : محسن دولتی

eheyat

بازدیدها: 0