بزم عاشقان ۴| معنای اباعبدالله در زیارت عاشورا چیست؟ بررسی تاریخی و معرفتی

چرا در زیارت عاشورا امام حسین(ع) با کنیه «اباعبدالله» سلام داده می‌شود؟

نخستین سلام در زیارت عاشورا با عنوان «اباعبدالله» به امام حسین(ع) اختصاص دارد. این کنیه در نگاه نخست به معنای «پدر عبدالله» است. اما این پرسش مطرح می‌شود که آیا امام حسین(ع) فرزندی به نام عبدالله داشته است. یا اینکه این تعبیر معنای دیگری را در بر می‌گیرد؟

در پاسخ باید گفت که برخی از منابع تاریخی و مقاتل، از جمله لهوف تألیف سید بن طاووس، به فرزندی از امام حسین(ع) با نام عبدالله اشاره کرده‌اند.

بسیاری از پژوهشگران، این عبدالله را همان عبدالله رضیع یا علی‌اصغر(ع) می‌دانند. کودکی که در کربلا به شهادت رسید. و مظلومیت او از جان‌سوزترین صحنه‌های عاشورا به شمار می‌آید.

بر این اساس، به کار بردن کنیه «اباعبدالله» در آغاز زیارت عاشورا می‌تواند اشاره‌ای باشد به آن فرزند مظلوم و شیرخوار. و در عین حال زمینه‌ساز تأثر، اشک، و حضور قلب زائر در برابر مصائب سیدالشهدا(ع) و اهل‌بیت ایشان باشد. به‌ویژه آنکه یاد شهادت علی‌اصغر(ع) دل هر انسان آزاده‌ای را می‌لرزاند. و اوج ستم دشمنان را آشکار می‌سازد.

از سوی دیگر، گروهی از محققان بر این باورند که «ابا» در اینجا تنها به معنای «پدرِ یک فرزند» نیست. بلکه ناظر به مقام پدری، سرپرستی و تربیت معنوی امام حسین(ع) نسبت به همه بندگان خداست. در این نگاه، امام حسین(ع) در مقام بندگی و توحید، چنان اوج و کمالی از عبادت و ایثار را به نمایش گذاشت. که در تاریخ اسلام، کمتر کسی به آن مرتبه دست یافته است.

به‌ویژه در روز عاشورا، آن حضرت با رفتار، دعا، صبر، و فداکاری خویش، جلوه‌ای جامع از عبودیت الهی را آشکار ساخت. تا آنجا که می‌توان گفت او پدریِ بندگی و حیات معنوی در دین محمدی را تحقق بخشید. از همین رو، سلام به «اباعبدالله» در آغاز زیارت عاشورا، تنها یک خطاب نسبی نیست. بلکه حامل معنایی عمیق توحیدی، ولایی و معرفتی است. معنایی که با مضمون حدیث شریف «وَ أَنَا مِنْ حُسَین» نیز تناسب دارد.

بنابراین، کنیه «اباعبدالله» در زیارت عاشورا را می‌توان هم به فرزند مظلوم امام حسین(ع). و هم به مقام بلند تربیتی و معنوی آن حضرت نسبت داد. مقامی که او را سرچشمه بیداری، بندگی، و احیای دین الهی قرار داده است.