نقد حجت الاسلام پناهیان درباره بروکراسی و ضرورت تغییر الگوی اداره جامعه

حجت‌الاسلام علیرضا پناهیان، استاد حوزه و دانشگاه، در دومین شب از تجمع مردمی در میدان حضرت ولی‌عصر (عج)، با تمرکز بر مفاهیم ساختاری، خواستار تغییر در روش اداره جامعه شد. وی با نقد تند نظام‌های اداری فعلی، بروکراسی را عاملی برای از بین رفتن روحیه مسئولیت‌پذیری در جامعه دانست. و تأکید کرد که کارآمدی دولت بدون مشارکت فعال مردم امکان‌پذیر نیست.

تفاوت میان تغییر مدیریت و تغییر الگوی حکمرانی

پناهیان در تحلیل ریشه‌ای چالش‌های کشور، تاکید کرد که نباید مشکلات جامعه را صرفاً به عملکرد «مدیر خوب یا بد» تقلیل داد. به گفته وی، آنچه امروز نیاز مبرم است. گذار از مدیریت‌های فردمحور به سمت تغییر در «الگوی اداره کشور» است که این امر را یک ضرورت تمدنی دانست.

وی معتقد است بحث اصلی میان نیروهای انقلابی و مذهبی، نه بر سر اشخاص، بلکه بر سر «روش زندگی و شیوه اداره جامعه» است. موضوعی که از صدر اسلام همواره چالش‌برانگیز بوده است.

نقد بروکراسی اداری و فرهنگ بی‌اعتمادی

یکی از محورهای اصلی سخنان پناهیان، حمله به منطق بروکراسی اداری بود. وی این نظام را سازوکاری توصیف کرد که با تکیه بر کنترل و بی‌اعتمادی، احساس مسئولیت را از نهاد انسان سلب می‌کند.

پناهیان با اشاره به سیستم‌هایی نظیر «ساعت‌زنی»، اعلام کرد که این رویکردها به‌جای تکیه بر وجدان و کرامت فردی، بر پایه بی‌اعتمادی بنا شده‌اند که در نهایت منجر به فرسودگی اخلاقی و بی‌تفاوتی اجتماعی می‌شود. وی همچنین با نقد مدل‌های زندگی غربی، تأکید کرد که نباید تمام مسئولیت‌ها و امور زندگی را به دولت سپرد.

الگوبرداری از آموزش برای مشارکت اجتماعی

برای تبیین مفهوم مشارکت مردم، پناهیان به تجربه‌های آموزشی اشاره کرد. وی با مثال زدن از مدل‌های آموزشی که در آن بخشی از مسئولیت مدیریت کلاس به دانش‌آموزان واگذار می‌شود. توضیح داد که چگونه این کار باعث شکل‌گیری استقلال و کرامت می‌شود. وی هشدار داد جامعه‌ای که افرادش تنها به الگوی «اجبار و کنترل» عادت کرده‌اند. در مسیر اداره شهر و کشور به بن‌بست خواهد خورد. زیرا خلاقیت و مسئولیت‌پذیری در چنین محیط‌هایی از بین می‌رود.

استناد به بیانات امام خمینی درباره اقتصاد مردمی

حجت‌الاسلام پناهیان در بخش مهمی از سخنان خود، به بازخوانی بیانات امام خمینی (ره) پرداخت تا ضرورت مشارکت مردمی را اثبات کند. وی با استناد به سخنان ایشان پس از انقلاب، تأکید کرد که اصلاحات اقتصادی تنها با همت و مشارکت همگانی میسر است و نه صرفاً از طریق قدرت دولت.

وی با اشاره به دیدگاه‌های امام خمینی درباره شوراها، نظارت عمومی و نقش بخش خصوصی، هشدار داد که

«دولتی‌سازی افراطی» و کنار گذاشتن ملت از امور کشور، یک بیماری مهلک برای نظام‌های سیاسی است. وی همچنین با نقل روایتی از محسن رفیق‌دوست، بر این نکته تأکید کرد که طبق نظر امام خمینی، حوزه‌هایی نظیر کشاورزی، صنعت، تجارت و مسکن باید با نظارت دولت، به مردم سپرده شود.

جمع‌بندی و چشم‌انداز آینده

در پایان این سخنرانی، نکات کلیدی زیر برجسته شد:

• مسئله اصلی، تغییر «روش اداره جامعه» است، نه فقط تعویض مدیران.
• بروکراسی اداری، مسئولیت‌پذیری را تضعیف و فرهنگ بی‌تفاوتی را تقویت می‌کند.
• مشارکت مردم، تنها راه اصلاح پایدار در حوزه‌های اقتصاد، فرهنگ و دینداری است.
• جلوگیری از دولتی‌سازی حوزه‌های تولیدی و تجاری ضرورت دارد.

پناهیان در پایان، با اشاره به جمله مشهور منسوب به امام خمینی مبنی بر اینکه «زندگی مردم را به دست کارمند ندهید»، وعده داد که در نشست‌های آتی به بررسی سازوکارهای جایگزین برای کاهش وابستگی مردم به بدنه اداری خواهد پرداخت.