علامه طباطبایی و هانری کربن؛ گفتوگوهایی که دریچه شناخت تشیع را به روی غرب گشود
دیدارهای علمی علامه سیدمحمدحسین طباطبایی و هانری کربن، فیلسوف و شیعهشناس فرانسوی، از مهمترین رویدادهای فکری در معرفی فلسفه و معارف تشیع به جهان غرب به شمار میرود؛ نشستهایی که با حضور شماری از اندیشمندان ایرانی برگزار شد و زمینه نگارش آثار ارزشمندی درباره فلسفه اسلامی، عرفان شیعی و مسئله ولایت را فراهم کرد.
آغاز آشنایی علامه طباطبایی با هانری کربن
آشنایی علامه طباطبایی با هانری کربن به اواخر سال ۱۳۳۷ بازمیگردد. زمانی که به پیشنهاد دکتر جزایری، نخستین دیدار میان این دو اندیشمند در تهران برگزار شد.
هانری کربن، استاد فلسفه و شیعهشناسی در فرانسه، معتقد بود شناخت اسلام در محافل علمی غرب عمدتاً از منظر اهل سنت صورت گرفته و بسیاری از پژوهشگران اروپایی با حقیقت تشیع، معارف اهلبیت(ع) و فلسفه اسلامی آشنایی کافی ندارند.
کربن در این دیدار اظهار کرد که پس از مطالعه آثار اندیشمندان مسلمان، به این نتیجه رسیده است که معارف اسلامی از دریچه تشیع بهتر قابل فهم است. او همچنین از پژوهشهای خود درباره شیخ شهابالدین سهروردی، میرداماد و ملاصدرا سخن گفت. و تأکید کرد که برای شناخت عمیقتر مذهب شیعه، میخواهد مستقیماً با علمای شیعه به گفتوگو بنشیند.
تأکید هانری کربن بر جایگاه امامت و ولایت در تشیع
در یکی از دیدارهای بعدی که در مهرماه سال ۱۳۳۸ برگزار شد، هانری کربن از سخنرانی خود درباره امام منتظر(عج) در کنفرانسی در ژنو خبر داد و دیدگاه خود را درباره جایگاه ولایت در مذهب تشیع تشریح کرد.
او معتقد بود تشیع تنها مذهبی است که پیوند انسان با هدایت الهی را از طریق مسئله ولایت استمرار میبخشد. و با رحلت پیامبر، ارتباط معنوی میان انسان و خدا را گسسته نمیداند.
علامه طباطبایی نیز در پاسخ، بر اهمیت ولایت تأکید کرد و توضیح داد که یک دین جاودانه، علاوه بر اعتقاد به خداوند، نبوت و معاد، باید راهی برای استمرار هدایت الهی داشته باشد. راهی که در مکتب تشیع با اصل ولایت تحقق پیدا میکند.
کتابهای «شیعه» و «رسالت تشیع»؛ حاصل گفتوگوهای علمی
مجموعه نشستهای علامه طباطبایی و هانری کربن به بحثهای گستردهای درباره مبانی اعتقادی، فلسفی و عرفانی تشیع انجامید.
نخستین دستاورد مکتوب این گفتوگوها، دو کتاب «شیعه» و «رسالت تشیع» بود که به قلم علامه طباطبایی تدوین شد. توضیحات این آثار نیز به درخواست علامه، توسط آیتالله علی احمدی میانجی و سیدهادی خسروشاهی تنظیم شد.
این مجموعه در مجموع حدود ۷۰۰ صفحه داشت و بارها به چاپ رسید. همچنین ترجمههایی از آن به زبانهای انگلیسی و فرانسوی منتشر شد.
با این حال، بخش قابل توجهی از مباحث فلسفی، کلامی و عرفانی جلسات بعدی بهصورت کامل ثبت و تدوین نشد. موضوعی که از سوی سیدهادی خسروشاهی بهعنوان یک ضایعه علمی مورد اشاره قرار گرفته است.
چه شخصیتهایی در جلسات علامه طباطبایی و هانری کربن حضور داشتند؟
این نشستها تنها به حضور علامه طباطبایی و هانری کربن محدود نبود. و شماری از چهرههای برجسته علمی و فلسفی ایران نیز در آن شرکت میکردند.
از اعضای اصلی این جلسات میتوان به افراد زیر اشاره کرد:
- علامه سیدمحمدحسین طباطبایی
- پروفسور هانری کربن
- دکتر حسین نصر
- دکتر غلامحسین ابراهیمی دینانی
- شهید آیتالله مرتضی مطهری
- دکتر جزایری
- دکتر عیسی سپهبدی
- دکتر معین
- ذوالمجد طباطبایی
- سیدهادی خسروشاهی
همچنین شخصیتهایی مانند استاد جلالالدین آشتیانی، استاد فروزانفر، مهندس مهدی بازرگان و آیتالله ناصر مکارم شیرازی نیز در برخی نشستها حضور پیدا میکردند.
روایت دکتر دینانی از تعطیلی جلسات علمی
بر اساس روایت نقلشده از دکتر غلامحسین ابراهیمی دینانی، این نشستها با وجود اهمیت علمی، در سالهای پیش از پیروزی انقلاب اسلامی با مخالفتهایی روبهرو شد.
به گفته دینانی، برخی افراد با ادامه این جلسات موافق نبودند. و از او و دیگر حاضران خواستند موضوع تعطیلی نشستها را با علامه طباطبایی مطرح کنند.
دینانی نقل میکند هنگامی که این موضوع را با علامه در میان گذاشت. استاد بهشدت ناراحت شد و با تأثر گفت:
«به عنوان شخصی که در گوشهای نشستهام و چیز مینویسم، تنها راه من به جهان و تفکر جهانی این جلسه است. این را هم نمیتوانند برای من ببینند؟»
این سخن نشاندهنده اهمیت ارتباطات علمی بینالمللی برای علامه طباطبایی و علاقه ایشان به آگاهی از تازهترین مباحث فلسفی و فکری جهان بود.
هانری کربن و پژوهش درباره فلسفه و عرفان شیعی
هانری کربن پس از سالها مطالعه و پژوهش درباره فلسفه و عرفان اسلامی، مجموعه چهارجلدی خود را با عنوان «اسلام در سرزمین ایران؛ چشماندازهای فلسفی و عرفانی» منتشر کرد.
این اثر حاصل پژوهشهای گسترده او درباره حکمت اسلامی، عرفان شیعی و اندیشه فیلسوفان مسلمان ایرانی بود. بخشی از این مجموعه نیز به زبان فارسی ترجمه و منتشر شده است.
کربن همچنین با استاد جلالالدین آشتیانی در زمینه معرفی و گردآوری آثار حکمای الهی ایران همکاری کرد. حاصل این همکاری، مجموعه «منتخباتی از آثار حکمای الهی ایران» بود که در هفت جلد برنامهریزی شد. و چهار جلد آن به چاپ رسید.
روایت علامه طباطبایی از علاقه معنوی هانری کربن به اهلبیت(ع)
یکی از بخشهای قابل توجه خاطرات سیدهادی خسروشاهی درباره رابطه علامه طباطبایی و هانری کربن، نقل دیدگاه علامه درباره علاقه این فیلسوف فرانسوی به معارف اهلبیت(ع) است.
بر اساس این خاطرات، علامه طباطبایی پس از درگذشت کربن، او را فردی منصف و برخوردار از سلامت نفس توصیف کرده و گفته بود که کربن به پویایی و زنده بودن مذهب تشیع اعتقاد داشت. زیرا شیعه با اعتقاد به امام زنده، استمرار هدایت الهی را باور دارد.
همچنین در روایتی از علامه نقل شده است که کربن به خواندن صحیفه سجادیه علاقه داشت و هنگام مطالعه آن متأثر میشد.
در یکی از گفتوگوهای نقلشده، هنگامی که علامه درباره شیوه ارتباط با خداوند و جایگاه دعا در اسلام با او سخن گفته بود. کربن اظهار کرده بود که در مناجاتهای خود صحیفه مهدویه را میخواند.
علامه همچنین نقل کرده بود که هانری کربن بارها صحیفه سجادیه را مطالعه میکرد و هنگام خواندن آن میگریست.
هانری کربن؛ پژوهشگری با دلبستگی به اندیشه شیعی
دکتر غلامحسین ابراهیمی دینانی نیز در خاطرات خود از حضور هانری کربن در جلسات علامه طباطبایی، او را پژوهشگری متواضع و حقیقتجو توصیف کرده است.
به گفته دینانی، کربن در این نشستها با احترام در کنار علامه مینشست. و پرسشهای خود را مطرح میکرد.
دینانی همچنین نقل میکند که وقتی درباره استاد سلوک عرفانی کربن از او پرسیده است. وی خود را «اویسی» معرفی کرده و در پاسخ به پرسشی درباره ذکر شبانهاش گفته بود که شبها با خواندن روایات امام باقر(ع) و امام صادق(ع) به مطالعه و مناجات میپردازد.
دکتر حسین نصر نیز در خاطرات خود از علاقه عمیق کربن به امام دوازدهم(عج) و دیگر امامان شیعه سخن گفته و تأکید کرده است که او تشیع را نوعی وطن معنوی برای خود میدانست.
میراث علمی دیدار علامه طباطبایی و هانری کربن
ارتباط علمی علامه طباطبایی و هانری کربن را میتوان یکی از نمونههای برجسته گفتوگوی فلسفی میان اندیشه اسلامی و محافل علمی غرب دانست.
این نشستها علاوه بر فراهم کردن زمینه معرفی معارف اهلبیت(ع)، نقش مهمی در شناساندن فلسفه اسلامی، حکمت متعالیه، فلسفه اشراق و عرفان شیعی به پژوهشگران غربی داشت.
روایتهای باقیمانده از این دیدارها نشان میدهد که علامه طباطبایی گفتوگوی علمی با اندیشمندان جهان را فرصتی برای تبیین معارف اسلامی و آشنایی با جریانهای فکری معاصر میدانست. میراثی که آثار آن همچنان در مطالعات فلسفی و شیعهشناسی قابل پیگیری است.
منبع: خاطرات مستند سیدهادی خسروشاهی درباره علامه سیدمحمدحسین طباطبایی، انتشارات کلبه شروق، قم، چاپ اول، ۱۳۹۱. همچنین کتابهای «در جستوجوی امر قدسی» و «سرشت و سرنوشت».
بازدیدها: 0
پایگاه اطلاع رسانی هیات رزمندگان اسلام هیات رزمندگان اسلام , سایت هیات رزمندگان اسلام , پایگاه اطلاع رسانی هیات رزمندگان اسلام , هیات , سایت هیات , هیئت رزمندگان , هیئت رزمندگان اسلام








