نقش حمایت خارجی در مشروعیت محمدرضا شاه و جشن‌های ۲۵۰۰ ساله

نقش حمایت خارجی در مشروعیت محمدرضا شاه و جشن‌های ۲۵۰۰ ساله

محمدرضا شاه پهلوی از همان ابتدای سلطنت خود با اجازه قوای متفقین در مجلس حاضر شد. و سوگند پادشاهی را ادا کرد. او با مشورت و هدایت انگلستان و سپس آمریکا اداره امور کشور را به پیش می‌برد. و بحران سال ۱۳۳۲ در مقابل دکتر مصدق را با طرح و هدایت آمریکایی‌ها پشت سر گذاشت. به همین دلیل، پایه و مبنای نظام سیاسی پهلوی بیش از آنکه در قلب مردم ایران باشد. بر حمایت سیاسی، اقتصادی و نظامی قدرت‌های غربی، به‌ویژه آمریکا، استوار بود.

برای جلب توجه و تحکیم مشروعیت بین‌المللی، محمدرضا شاه سال ۱۹۷۰ را با برگزاری جشن افسانه‌ای دو هزار و پانصد ساله در تخت جمشید آغاز کرد. هدف اصلی او از این جشن، نه نزدیکی به مردم ایران، بلکه کسب وجهه و اعتبار در میان رهبران جهانی و جلب توجه جامعه بین‌المللی بود. خود شاه درباره این مراسم می‌گوید:

«این بزرگترین اجتماع رهبران دولت‌ها در تاریخ است.» (۱)

اندیشمندان و نخبگان ایرانی مدت‌ها پیش دریافته بودند که شاه بیش از جلب رضایت مردم، در پی محبوبیت در میان رهبران خارجی، به‌ویژه رؤسای جمهور آمریکا بود. آنها متوجه شده بودند که تاکتیک شاه متقاعد کردن مردم ایران به ارزشمندی خودش از طریق حمایت خارجی است. معامله با رهبران خارجی برای شاه ساده‌تر و مطمئن‌تر از تعامل با مردم ایران بود. (۲)

این تمایل شاه به کسب مشروعیت از خارج، حساسیت مردم ایران را نسبت به رفتار او افزایش داد. خبر برگزاری جشن‌های ۲۵۰۰ ساله در روزنامه‌ها با واکنش‌های منفی مردم روبرو شد. زیرا آنها از دید رژیم نادیده گرفته شده بودند. و در این مراسم نقشی نداشتند. جشن‌های تخت جمشید در واقع برای رهبران خارجی و نه مردم ایران برگزار شد. ماروین زونیس، در کتاب «شکست شاهانه»، درباره این جشن‌ها می‌نویسد:

«تمام فعالیت‌های تدارکاتی این جشن به خارجیان سپرده شده بود. و مردم ایران با خشم فروخورده خود به این جشن واکنش نشان دادند… شبکه شایعه‌پراکنی تهران با سرزنش این ولخرجی‌ها، فعال شد.» (۳)

نفوذ قدرت‌های خارجی در دوران پهلوی، به‌ویژه در دوره محمدرضا شاه، به حدی بود. که حتی امروز برخی ایرانیان باور نمی‌کنند سقوط رژیم پهلوی بدون دخالت خارجی‌ها ممکن بوده است. اشاره به کودتای ۱۹۵۳ که توسط سازمان سیا و با حمایت مالی و سیاسی آمریکا رهبری شد. گواه روشنی بر این وابستگی است. (۴)

واکنش مردم نسبت به وابستگی شاه به قدرت‌های خارجی، به‌ویژه پس از جشن‌های ۲۵۰۰ ساله، به‌عنوان «آتش زیر خاکستر» تعبیر شده است. گرچه در ابتدا اعتراض‌ها محدود بود. اما انعکاس اصلی آن در سال‌های ۱۳۵۶ و ۱۳۵۷ با وقوع انقلاب اسلامی خود را نشان داد.

پی‌نوشت‌ها:

۱- Interview, Lemonde, Carried in Guardian Ile monde English ed, October 16, 1971
۲- ماروین زونیس، شکست شاهانه، مترجم عباس مخبر، انتشارات طرح نو، ۱۳۷۰، ص ۱۲۳.
۳- ماخذ پیشین، ص ۱۲۶
۴- فریدون هویدا، سقوط شاه، انتشارات اطلاعات.

eheyat

بازدیدها: 3