ولایت حضرت مهدی (عج)

ولایت حضرت مهدی (عج)

ولایت حضرت مهدی (عج) از ریشه‌دارترین باورهای شیعه است. شیعیان در عصر غیبت به این باور دل بسته‌اند. اما پذیرفتن ولایت، با شناخت امام آغاز می‌شود. شناخت امام زمان هم فقط یک مسیر ندارد. قرآن، روایات، دعاها، زیارت‌ها و سیره امامان، هر کدام دریچه‌ای به سوی ایشان‌اند. در این نوشتار چهار راه شناخت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف را مرور می‌کنیم.

۱. شناخت امام زمان از قرآن

قرآن کریم کتاب الهی است که بر پیامبر اسلام صلی الله علیه وآله وسلم نازل شد. این کتاب یکی از حجج الهی بر ما است. برخی از آیات قرآن بر شناخت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف دلالت دارند.

آیه وراثت زمین به بندگان نیکوکار

﴿ وَلَقَدْ كَتَبْنَا فِي الزَّبُورِ مِن بَعْدِ الذِّكْرِ أَنَّ الْأَرْضَ يَرِثُهَا عِبَادِيَ الصَّالِحُونَ. در قرآنی که بعد از زبور نازل شد نوشتیم که زمین به بندگان نیکوکار ما می‌رسد ﴾ [1]

مقصود از بندگان نیکوکار، همان اهل بیت علیهم السلام هستند. آخرین آن‌ها امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف است.

آیه استخلاف و وعده جانشینی صالحان

﴿ وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنكُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الْأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ وَلَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضَى لَهُمْ وَلَيُبَدِّلَنَّهُم مِّن بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْنًا يَعْبُدُونَنِي لَا يُشْرِكُونَ بِي شَيْئًا وَمَن كَفَرَ بَعْدَ ذَلِكَ فَأُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ. خدا به كسانى از شما كه ايمان آورده و كارهاى شايسته كرده‏ اند وعده داده است كه حتما آنان را در اين سرزمين جانشين خود قرار دهد، همان گونه كه كسانى را كه پيش از آنان بودند جانشين خود قرار داد، و آن دينى را كه برايشان پسنديده است به سودشان مستقر كند، و بيمشان را به ايمنى مبدل گرداند، تا مرا عبادت كنند و چيزى را با من شريك نگردانند، و هر كس پس از آن به كفر گرايد آنانند كه نافرمانند ﴾ [2]

۲. شناخت امام زمان از روایات

راه دوم شناخت امام زمان، روایاتی است که از اهل بیت علیهم السلام رسیده است.

روایت جابر از کتاب حضرت زهرا (س)

این روایت اسامی تمامی امامان بعد از پیامبر را بیان می‌کند. در روایت جابر آمده است: «أبو القاسم محمد بن الحسن، هو حجة الله تعالى على خلقه القائم ، أمه جارية اسمها نرجس صلوات الله عليهم أجمعين. امام دوازدهم، اسمش محمد پسر حسن است و کنیه‌اش ابوالقاسم است. او حجت خدا بر خلقش است و او قیام‌کننده است. مادرش خانمی به نام نرگس است» [3].

روایت پیامبر (ص) درباره نام و صفات مهدی

پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم فرمودند: «الْمَهْدِیُّ مِنْ وُلْدِی اسْمُهُ اسْمِی وَ کُنْیَتُهُ کُنْیَتِی أَشْبَهُ النَّاسِ بِی خَلْقاً وَ خُلْقا. مهدی از فرزندان من است. اسم او اسم من و کنیه او کنیه من است. او از لحاظ جسمی و روحی و اخلاقی، شبیه‌ترین مردم به من است» [4].

روایت ابوصلت از امام رضا (ع) درباره ظاهر امام زمان

ابوصلت ظاهر امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف را از امام رضا علیه السلام نقل کرده است: «قُلْتُ لِلرِّضَا علیه السلام مَا عَلَامَاتُ الْقَائِمِ مِنْكُمْ إِذَا خَرَجَ قَالَ عَلَامَتُهُ أَنْ يَكُونَ شَيْخَ السِّنِّ شَابَّ الْمَنْظَرِ حَتَّى إِنَّ النَّاظِرَ إِلَيْهِ لَيَحْسَبُهُ ابْنَ أَرْبَعِينَ سَنَةً أَوْ دُونَهَا وَ إِنَّ مِنْ عَلَامَاتِهِ أَنْ لَا يَهْرَمَ بِمُرُورِ الْأَيَّامِ وَ اللَّيَالِي حَتَّى يَأْتِيَهُ أَجَلُهُ. نشانه و علامت قائم این است که سن حضرت زیاد است، ولی از نظر چهره جوان می‌نماید. به گونه‌ای که اگر کسی به او نظر کند، می‌پندارد او در سن چهل سالگی یا کمتر است. نشانه دیگرش این که گذشت روزگار او را پیر نمی‌کند تا زمانی که اجلش فرا رسد» [5].

روایت امام رضا (ع) درباره صفات امام

می‌توان به روایاتی از اهل بیت مراجعه کرد که صفات و ویژگی‌های باطنی امامان را به‌صورت عام بیان می‌کنند. خصوصیات خوب و کمالات امامان با هم یکسان است. امام رضا علیه السلام فرمودند: «الإِمامُ الأَنيسُ الرَّفيقُ ، وَالوالِدُ الشَّفيقُ ، وَالأَخُ الشَّقيقُ ، وَالاُمُّ البَرَّةُ بِالوَلَدِ الصَّغيرِ. امام، همدم و رفيق است و پدر مهربان؛ و برادرِ همسان است و مادر نيكوكار به فرزند كوچكش» [6].

۳. شناخت امام زمان از راه ادعیه و زیارات

یکی از مهم‌ترین راه‌های شناخت امام زمان عجل الله فرجه، دعاها و زیارت‌هایی است که برای ایشان یا تمامی معصومین علیهم السلام نقل شده است. این دعاها و زیارت‌ها به ویژگی‌ها و صفات امام زمان اشاره می‌کنند.

دعای ندبه

«أَيْنَ بَقِيَّةُ اللّهِ الَّتِي لَاتَخْلُو مِنَ الْعِتْرَةِ الْهادِيَةِ، أَيْنَ الْمُعَدُّ لِقَطْعِ دابِرِ الظَّلَمَةِ، أَيْنَ الْمُنْتَظَرُ لِإِقامَةِ الْأَمْتِ وَالْعِوَجِ، أَيْنَ الْمُرْتَجى لِإِزالَةِ الْجَوْرِ وَالْعُدْوانِ، أَيْنَ الْمُدَّخَرُ لِتَجْدِيدِ الْفَرائِضِ وَالسُّنَنِ، أَيْنَ الْمُتَخَيَّرُ لِإِعادَةِ الْمِلَّةِ وَالشَّرِيعَةِ، أَيْنَ الْمُؤَمَّلُ لِإِحْياءِ الْكِتابِ وَحُدُودِهِ، أَيْنَ مُحْيِي مَعالِمِ الدِّينِ وَأَهْلِهِ، أَيْنَ قاصِمُ شَوْكَةِ الْمُعْتَدِينَ، أَيْنَ هادِمُ أَبْنِيَةِ الشِّرْكِ وَالنِّفاقِ، أَيْنَ مُبِيدُ أَهْلِ الْفُسُوقِ وَالْعِصْيانِ وَالطُّغْيانِ، أَيْنَ حاصِدُ فُرُوعِ الْغَيِّ وَالشِّقاقِ؟»

ترجمه: کجاست آن باقیمانده خدا که از عترت هدایتگر خالی نشود؛ آن مهیا گشته برای ریشه‌کن کردن ستمکاران؛ آن‌که برای راست نمودن انحراف و کجی به انتظار اویند؛ آن‌که به او امید بسته شده برای از بین بردن ستم و دشمنی؛ آن ذخیره برای تجدید فریضه‌ها و سنّت‌ها؛ آن برگزیده برای بازگرداندن دین و شریعت؛ آن آرزو شده برای زنده کردن قرآن و حدود آن؛ احیاگر نشانه‌های دین و اهل دین؛ درهم‌شکننده شوکت متجاوزان؛ ویران‌کننده بناهای شرک و دورویی؛ نابودکننده اهل فسق و عصیان و طغیان؛ و دروکننده شاخه‌های گمراهی و شکاف‌اندازی؟ [7]

زیارت جامعه کبیره

امام هادی علیه السلام در زیارت جامعه کبیره صفات مهمی را برای تمامی امامان بیان کرده‌اند:

«وَأَشْهَدُ أَنَّكُمُ الْأَئِمَّةُ الرَّاشِدُونَ الْمَهْدِيُّونَ الْمَعْصُومُونَ الْمُكَرَّمُونَ الْمُقَرَّبُونَ الْمُتَّقُونَ الصَّادِقُونَ الْمُصْطَفُونَ، الْمُطِيعُونَ لِلّٰهِ، الْقَوَّامُونَ بِأَمْرِهِ، الْعامِلونَ بِإِرَادَتِهِ، الْفائِزُونَ بِكَرَامَتِهِ؛ اصْطَفاكُمْ بِعِلْمِهِ، وَارْتَضاكُمْ لِغَيْبِهِ، وَاخْتارَكُمْ لِسِرِّهِ، وَاجْتَباكُمْ بِقُدْرَتِهِ، وَأَعَزَّكُمْ بِهُداهُ، وَخَصَّكُمْ بِبُرْهانِهِ، وَانْتَجَبَكُمْ لِنُورِهِ ، وَأَيَّدَكُمْ بِرُوحِهِ وَرَضِيَكُمْ خُلَفاءَ فِي أَرْضِهِ، وَحُجَجاً عَلَىٰ بَرِيَّتِهِ، وَأَنْصاراً لِدِينِهِ، وَحَفَظَةً لِسِرِّهِ، وَخَزَنَةً لِعِلْمِهِ، وَمُسْتَوْدَعاً لِحِكْمَتِهِ، وَتَرَاجِمَةً لِوَحْيِهِ، وَأَرْكاناً لِتَوْحِيدِهِ، وَشُهَداءَ عَلَى خَلْقِهِ، وَأَعْلاماً لِعِبادِهِ، وَمَناراً فِي بِلادِهِ، وَأَدِلَّاءَ عَلَى صِرَاطِهِ، عَصَمَكُمُ اللّٰهُ مِنَ الزَّلَلِ، وَآمَنَكُمْ مِنَ الْفِتَنِ، وَطَهَّرَكُمْ مِنَ الدَّنَسِ، وَأَذْهَبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ وَطَهَّرَكُمْ تَطْهِيراً»

و گواهی می‌دهم که پیشوایان راهنما، راه‌یافته، معصوم، محترم و محبوب، مقرّب، پرهیزگار، راست‌گو، برگزیده، فرمانبردار خدا، قیام‌کننده به فرمانش، عمل‌کننده به خواسته‌اش و دست‌یافته به سخاوت و بخشندگی‌اش شما هستید.

شما را با دانشش برگزید و برای غیبش پسندید. برای رازش انتخاب کرد و به قدرتش اختیار کرد. به هدایتش عزیز نمود و به برهانش اختصاص داد. برای نورش برگزید و به روحش حمایت فرمود.

شما را برای جانشینی در زمینش پسندید. شما را دلایل محکمی بر مخلوقاتش و یاورانی برای دینش قرار داد. نگهبانانی برای رازش و خزانه‌دارانی برای دانشش و محل نگهداری برای حکمتش بودید. مفسّران وحی‌اش و پایه‌های یگانه‌پرستی‌اش و گواهانی بر خلقش بودید. پرچم‌هایی برای بندگانش و مراکز نوری در کشورهایش و راهنمایانی بر راهش بودید.

خدا شما را از لغزش‌ها حفظ کرد و از فتنه‌ها ایمن داشت. از آلودگی پاک کرد و پلیدی را از شما زدود. پاکتان نمود، پاک کردنی شایسته [8].

۴. مطالعه سیره عملی و تاریخ زندگی امام زمان

مطالعه تاریخ زندگی و سیره عملی یکی از راه‌های شناخت امامان، از جمله امام زمان، است. سرگذشت و سیره آنان، به‌ویژه درباره فضایل، مناقب و خصوصیاتی مثل شجاعت، مردانگی، ایثار، تواضع، صبر و فرزانگی، بهترین راه برای شناخت ایشان است. این کار انسان را متوجه مقام والای آن بزرگواران می‌کند. جذبه و کشش خاصی هم بر روح انسان حاکم می‌شود. درباره امام زمان صدها کتاب و اثر پژوهشی نوشته‌اند. خواندن آن‌ها به شناخت امام کمک می‌کند.

از همین راه می‌توانیم به دستورات و امرهای امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف برسیم. ایشان امام زمان ما و ما شیعه ایشان هستیم. اگر چه امام زمان غایب است، اراده و فرمانش در میان همه‌ی خلایق جاری است. باید دستوراتش را شناخت و فرمان‌هایش را اطاعت کرد.

نیابت در دوران غیبت صغری و کبری

توجه به یک نکته مهم است. اگر چه در خصوص امام زمان ارتباط محسوس بین امام و مردم وجود ندارد، پیوند امام با مردم در هیچ‌یک از دو غیبت صغری و کبری به‌طور کلی قطع نشده است. در هر دو غیبت، امر سفارت و نیابت وجود داشته و دارد. امام از طریق نایبان با مردم پیوند برقرار کرده و می‌کند.

• در زمان غیبت صغری، نایبان خاص نیابت داشتند.
• در زمان غیبت کبری، نایبان حضرت عام هستند. با توجه به شرایط و ضوابطی که مطرح می‌کنند، اطاعت فقهای جامع‌الشرایط لازم است و در ردیف اطاعت از امام زمان قرار دارد. مخالفت با فقیه جامع‌الشرایط که نایب امام است، مخالفت با امام است. مخالفت با امام هم مخالفت با خداوند است.

اللَّهُمَّ عَجِّلْ لِوَلِیِّكَ الْفَرَجَ

 

معاونت فرهنگی 

بازدیدها: 7