پایگاه اطلاع رسانی هیات رزمندگان اسلام هیات رزمندگان اسلام , سایت هیات رزمندگان اسلام , پایگاه اطلاع رسانی هیات رزمندگان اسلام , هیات , سایت هیات , هیئت رزمندگان , هیئت رزمندگان اسلام
مقایسه زندگی خود با کسانی که از نظر ثروت، امکانات یا موقعیت اجتماعی در جایگاه بالاتری قرار دارند، یکی از آفت‌های رضایت از زندگی است. انسان در این نوع مقایسه، به جای توجه به داشته‌های خود، پیوسته به آنچه دیگران دارند چشم می‌دوزد و همین نگاه، احساس محرومیت و نارضایتی را در او تقویت می‌کند. گاهی این اندوه، اگر شدید و طولانی شود و با ناامیدی و ناتوانی در انجام امور روزمره همراه باشد، می‌تواند زمینه‌ساز مشکلات جدی‌تر روانی شود.
البته هر حزن و اندوهی افسردگی نیست. غمگین شدن در برابر دشواری‌ها، ناکامی‌ها یا از دست دادن عزیزان، واکنشی طبیعی است. حتی اگر در مقطعی شدید باشد. همچنین صرف طولانی شدن یک اندوه معمولی، به‌تنهایی به معنای ابتلا به افسردگی نیست. آنچه اهمیت دارد، شدت و تداوم علائم و تأثیر آنها بر زندگی، روابط و فعالیت‌های روزانه انسان است.
مقایسه با زندگی دیگران؛ زمینه‌ساز اندوه و نارضایتی
در مقایسه صعودی، انسان زندگی خود را با کسانی می‌سنجد که از نظر امکانات مادی یا موقعیت اجتماعی، برتر از او به نظر می‌رسند. در نتیجه، داشته‌های خود را کوچک و ناچیز می‌شمارد و از آنچه در اختیار دارد، احساس رضایت نمی‌کند.
این در حالی است که برخورداری از ثروت و امکانات بیشتر، لزوماً به معنای سعادت و آرامش نیست. گاهی آنچه در نگاه دیگران مایه خوشبختی به نظر می‌رسد. برای صاحب آن با مسئولیت‌ها، نگرانی‌ها و دشواری‌های فراوان همراه است. بنابراین، چشم دوختن به زندگی دیگران و سنجیدن ارزش زندگی خود بر اساس دارایی‌های آنان، می‌تواند انسان را گرفتار حسرتی بی‌پایان کند.
در چنین شرایطی، فرد به جای آنکه برای بهبود زندگی خود تلاش کند. بخش زیادی از توان و توجهش را صرف مقایسه و اندوه ناشی از آن می‌کند. این نگاه، شادی و آرامش را از او می‌گیرد و رضایت از زندگی را دشوار می‌سازد.
هشدار امام باقر علیه‌السلام درباره طولانی شدن اندوه
امام باقر علیه‌السلام درباره پیامد چشم دوختن به دارایی‌های دیگران می‌فرماید:
«مَن أتبَعَ بَصَرَهُ ما في أيدِى النّاسِ، طالَ هَمُّهُ وَلَم يُشفَ غَيظُهُ.»
هرکس به آنچه در دست مردم است، چشم بدوزد. اندوهش طولانی می‌شود و خشم و ناراحتی او آرام نمی‌گیرد.
این روایت به یکی از پیامدهای مهم مقایسه صعودی اشاره می‌کند: طولانی شدن اندوه. کسی که پیوسته زندگی خود را با امکانات دیگران می‌سنجد. به‌جای رسیدن به رضایت، هر روز با خواسته‌ها و حسرت‌های تازه‌ای روبه‌رو می‌شود. در نتیجه، آرامش او به دست آوردن چیزهایی وابسته می‌شود که ممکن است هیچ‌گاه پایان نیابند.
مقایسه صعودی چگونه اندوه را تشدید می‌کند؟
پیامبر خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله نیز درباره چشم دوختن به دارایی دیگران می‌فرماید:
«مَن رَمى بِنَظَرِهِ إلى ما في يَدِ غَيرِهِ، كَثُرَ هَمُّهُ وَلَم يُشفَ غَيظُهُ.»
کسی که به آنچه در دست دیگران است، چشم بیندازد، اندوهش فراوان می‌شود. و خشم و ناراحتی او آرام نمی‌گیرد.
این بیان، از افزایش و شدت یافتن اندوه بر اثر مقایسه با دیگران سخن می‌گوید. فردی که دائماً خود را با زندگی‌های برخوردارتر مقایسه می‌کند. ممکن است به‌تدریج از زندگی خویش ناامید شود. زیرا هر بار که به خواسته‌ای می‌رسد. خواسته‌ای تازه در برابرش قرار می‌گیرد.
در این حالت، مقایسه صعودی به جای آنکه انگیزه‌ای برای پیشرفت باشد. به عاملی برای نارضایتی و فرسودگی روانی تبدیل می‌شود.
راه رهایی از اندوه ناشی از مقایسه
برای رهایی از این آفت، باید نگاه خود را از دارایی‌ها و موقعیت دیگران به زندگی و مسئولیت‌های خویش بازگردانیم. توجه به نعمت‌های موجود، تلاش برای بهبود شرایط زندگی، پرهیز از سنجیدن ارزش خود با امکانات دیگران و تقویت روحیه شکرگزاری، می‌تواند از شدت گرفتن حسرت و نارضایتی جلوگیری کند.
مقصود این نیست که انسان از پیشرفت و تلاش دست بکشد. بلکه باید میان تلاش سازنده و مقایسه فرساینده تفاوت بگذارد. تلاش سازنده، انسان را به حرکت وامی‌دارد. اما مقایسه صعودیِ بی‌پایان، او را در چرخه حسرت و اندوه گرفتار می‌کند.
نتیجه آنکه، مقایسه صعودی یکی از آفت‌های رضایت از زندگی است که می‌تواند اندوه انسان را افزایش دهد و طولانی سازد. اگر این اندوه با شدت و تداوم قابل‌توجه و اختلال در زندگی روزمره همراه شود. نباید آن را صرفاً به ضعف ایمان یا نارضایتی اخلاقی نسبت داد. بلکه لازم است وضعیت فرد به‌درستی بررسی شود و در صورت نیاز، از کمک تخصصی بهره بگیرد.
منابع
تفسیر القمی، ج ۲، ص ۶۶؛ الزهد، ابن مبارک، ص ۴۷.
الکافی، ج ۲، ص ۳۱۵؛ تفسیر القمی، ج ۱، ص ۳۸۱.
بازدیدها: 0
