پایگاه اطلاع رسانی هیات رزمندگان اسلام هیات رزمندگان اسلام , سایت هیات رزمندگان اسلام , پایگاه اطلاع رسانی هیات رزمندگان اسلام , هیات , سایت هیات , هیئت رزمندگان , هیئت رزمندگان اسلام
آیت‌الله قاضی طباطبایی؛ روایت زندگی نخستین شهید محراب از مبارزه تا شهادت در عید قربان
آیت‌الله سید محمدعلی قاضی طباطبایی، از چهره‌های برجسته نهضت اسلامی در آذربایجان، پس از سال‌ها مبارزه با رژیم پهلوی، بازداشت و تبعید، سرانجام در شامگاه عید قربان سال ۱۳۵۸ به دست گروه فرقان ترور شد. و عنوان نخستین شهید محراب انقلاب اسلامی را به خود اختصاص داد.
از حوزه‌های علمیه قم و نجف تا مبارزات انقلابی در تبریز؛ زندگی نخستین شهید محراب، روایت عالمی است که منبر، مسجد و جایگاه اجتماعی خود را به بستری برای مبارزه با حکومت پهلوی تبدیل کرد.
آیت‌الله سید محمدعلی قاضی طباطبایی در ۳۰ مهر ۱۲۹۳ در خانواده‌ای روحانی در تبریز متولد شد. پدرش حاج میرزا باقر قاضی طباطبایی و عمویش میرزا اسدالله از علمای شناخته‌شده این شهر بودند. او در محیطی پرورش یافت که تحصیل علوم دینی و حضور در عرصه‌های مذهبی و اجتماعی جایگاه ویژه‌ای داشت.
قاضی طباطبایی تحصیلات مقدماتی علوم دینی را در مدرسه طالبیه تبریز و نزد پدر و عموی خود آغاز کرد. سپس برای تکمیل تحصیلات حوزوی راهی قم شد و از محضر استادان و مراجع برجسته‌ای همچون آیت‌الله سید محمد حجت کوه‌کمره‌ای، آیت‌الله سید صدرالدین صدر، آیت‌الله سید محمدتقی خوانساری، آیت‌الله سید حسین بروجردی و امام خمینی بهره برد.
او پس از مدتی برای ادامه تحصیل به نجف اشرف رفت. و نزد استادانی همچون آیات عظام کاشف‌الغطاء و سید محسن حکیم به تحصیل پرداخت. قاضی طباطبایی پس از رسیدن به مرتبه اجتهاد به تبریز بازگشت. شهری که بعدها به کانون اصلی فعالیت‌های علمی، اجتماعی و مبارزاتی او تبدیل شد.
آغاز مبارزات سیاسی؛ وقتی منبر به سنگر مبارزه تبدیل شد
فعالیت‌های آیت‌الله قاضی طباطبایی تنها به تدریس و پژوهش دینی محدود نبود. هم‌زمان با شکل‌گیری نهضت اسلامی در سال‌های ۱۳۴۱ و ۱۳۴۲، او نیز به یکی از چهره‌های فعال مخالف حکومت پهلوی در آذربایجان تبدیل شد.
وی در حمایت از نهضت امام خمینی مواضع روشنی اتخاذ می‌کرد. و در سخنرانی‌های خود به انتقاد از سیاست‌های حکومت پهلوی، مسائل جهان اسلام و اقدامات رژیم صهیونیستی می‌پرداخت.
همین فعالیت‌ها و موضع‌گیری‌های سیاسی، حساسیت دستگاه امنیتی رژیم پهلوی را برانگیخت. ساواک سخنرانی‌ها، اعلامیه‌ها و ارتباطات سیاسی او را زیر نظر داشت و تلاش می‌کرد با محدود کردن فعالیت‌هایش، از نفوذ اجتماعی و مذهبی او در تبریز بکاهد.
برای قاضی طباطبایی، منبر تنها محل بیان مسائل اعتقادی نبود. بلکه فرصتی برای آگاهی‌بخشی به مردم، طرح مسائل جامعه و اعلام مواضع سیاسی در برابر حکومت به شمار می‌رفت.
تبعید آیت‌الله قاضی طباطبایی؛ تلاش رژیم پهلوی برای خاموش کردن صدای یک مبارز
مواضع صریح آیت‌الله قاضی طباطبایی در حمایت از حکومت اسلامی، امام خمینی و مخالفت با جنایات رژیم صهیونیستی، فشارهای امنیتی و محدودیت‌های متعددی را برای او به همراه داشت.
او به دلیل فعالیت‌های مبارزاتی و سخنرانی‌های انتقادی خود، مدتی به بافق کرمان تبعید شد. پس از پایان این دوره نیز تبعید او ادامه یافت و به زنجان انتقال پیدا کرد.
با وجود این محدودیت‌ها، تبعید نتوانست ارتباط او را با جریان نهضت اسلامی قطع کند. قاضی طباطبایی همچنان از چهره‌های مؤثر مبارزه در آذربایجان بود و نامش در کنار روحانیان پیشگام مخالفت با حکومت پهلوی قرار داشت.
مسجد شعبان تبریز؛ پایگاه فعالیت‌های انقلابی قاضی طباطبایی
یکی از مهم‌ترین پایگاه‌های فعالیت مذهبی و سیاسی آیت‌الله قاضی طباطبایی، مسجد شعبان تبریز بود. او امامت این مسجد را بر عهده داشت. و به‌تدریج مسجد شعبان به یکی از کانون‌های ارتباط نیروهای مذهبی و انقلابی در شهر تبدیل شد.
در شرایطی که فعالیت‌های سیاسی با محدودیت‌های شدید حکومت روبه‌رو بود. مساجد نقش مهمی در ارتباط میان مردم و روحانیت، انتقال اخبار و هماهنگی جریان‌های مبارزاتی ایفا می‌کردند.
قاضی طباطبایی نیز با حضور مستمر در میان مردم و موضع‌گیری‌های علنی، توانست جایگاه اجتماعی ویژه‌ای در تبریز به دست آورد. در خاطرات مربوط به دوران مبارزه او، از پیگیری آزادی روحانیان و دیگر نیروهای بازداشت‌شده نیز یاد شده است.
نقش قاضی طباطبایی در قیام ۲۹ بهمن تبریز
با گسترش اعتراض‌های مردمی در سال‌های پایانی حکومت پهلوی، تبریز به یکی از مهم‌ترین کانون‌های مبارزه علیه رژیم تبدیل شد.
یکی از نقاط عطف این مبارزات، قیام ۲۹ بهمن ۱۳۵۶ تبریز بود که در چهلم شهدای قیام ۱۹ دی قم شکل گرفت. برگزاری مراسم چهلم در سنت مذهبی، زمینه‌ای برای پیوند سوگواری با اعتراض سیاسی فراهم کرده بود. و این مراسم در تبریز به حرکتی گسترده علیه حکومت پهلوی تبدیل شد.
آیت‌الله قاضی طباطبایی از چهره‌های اثرگذار در فضای انقلابی تبریز بود. و جایگاه اجتماعی و ارتباط او با نیروهای مذهبی در همراهی مردم با نهضت اسلامی اهمیت داشت.
او همچنین از مخالفان ادامه سلطنت محمدرضا پهلوی بود و اعلامیه مربوط به خلع شاه از سلطنت را امضا کرد. موضعی که نشان‌دهنده مخالفت جدی او با تداوم حکومت پهلوی بود.
مسئولیت‌های آیت‌الله قاضی طباطبایی پس از پیروزی انقلاب اسلامی
با پیروزی انقلاب اسلامی در بهمن ۱۳۵۷، فصل تازه‌ای در زندگی سیاسی و اجتماعی قاضی طباطبایی آغاز شد.
به حکم امام خمینی، او به‌عنوان نماینده ایشان در آذربایجان شرقی منصوب شد و مسئولیت امامت جمعه تبریز را بر عهده گرفت. وی نخستین نماز جمعه پس از پیروزی انقلاب اسلامی را در این شهر اقامه کرد و به یکی از چهره‌های اصلی مذهبی و سیاسی منطقه تبدیل شد.
قاضی طباطبایی در ماه‌های نخست استقرار نظام جمهوری اسلامی، در شکل‌گیری کمیته‌های انقلاب اسلامی در آذربایجان شرقی و غربی و سامان‌دهی برخی نهادهای اداری استان نیز نقش داشت.
رسیدگی به وضعیت محرومان و مستضعفان از دیگر موضوعاتی بود که مورد توجه او قرار داشت. به این ترتیب، فعالیت‌های او پس از پیروزی انقلاب تنها به مسئولیت‌های مذهبی محدود نماند و مسائل اجتماعی و مدیریتی جامعه را نیز دربر گرفت.
آخرین خطبه پیش از شهادت؛ «از شهادت نمی‌ترسم»
فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی آیت‌الله قاضی طباطبایی پس از پیروزی انقلاب نیز بدون تهدید و خطر نبود. او با تهدیدهایی از سوی مخالفان نظام جدید روبه‌رو بود و سرانجام همین تهدیدها به ترور او در روز عید قربان سال ۱۳۵۸ انجامید.
۱۰ آبان ۱۳۵۸، هم‌زمان با عید سعید قربان، قاضی طباطبایی نماز عید را اقامه کرد. بنا بر روایت‌های موجود، او در سخنان آن روز به تهدیدهای صورت‌گرفته علیه جانش اشاره کرد و گفت:
«مرا تهدید به قتل می‌کنند. من از شهادت نمی‌ترسم و آماده‌ام. از خدا می‌خواهم.»
این جملات چند ساعت پیش از شهادت او بیان شد. سخنانی که بعدها در روایت زندگی نخستین شهید محراب جایگاه ویژه‌ای پیدا کرد.
آیت‌الله قاضی طباطبایی پس از اقامه نماز عید برای استراحت به منزل رفت. اما شب هنگام با وجود خستگی، برای اقامه نماز مغرب و عشا راهی مسجد شعبان شد.
پس از پایان نماز و هنگام بازگشت از مسجد به منزل، فردی با طرح یک پرسش شرعی راه او را بست و سپس به سویش تیراندازی کرد.
در روایت‌های تاریخی، مسعود تقی‌زاده به‌عنوان ضارب و گروه فرقان به‌عنوان عامل این ترور معرفی شده‌اند. در این حمله سه گلوله شلیک شد که دو گلوله به سر و شانه آیت‌الله قاضی طباطبایی اصابت کرد.
او را به بیمارستان منتقل کردند. اما تلاش پزشکان برای نجات جانش بی‌نتیجه ماند. و آیت‌الله سید محمدعلی قاضی طباطبایی شامگاه ۱۰ آبان ۱۳۵۸ به شهادت رسید.
تشییع باشکوه نخستین شهید محراب در تبریز
روز ۱۱ آبان ۱۳۵۸، پیکر آیت‌الله قاضی طباطبایی با حضور گسترده مردم در تبریز تشییع شد.
آیت‌الله سید اسدالله مدنی بر پیکر او نماز خواند و پیکر نخستین شهید محراب در مسجد مقبره تبریز، در کنار آرامگاه نیاکانش، به خاک سپرده شد.
امام خمینی نیز در پیامی به مناسبت شهادت او، این ضایعه را تسلیت گفت و مردم ایران، به‌ویژه مردم آذربایجان، را به ادامه تلاش در مسیر اهداف انقلاب اسلامی فراخواند.
در بخشی از پیام امام خمینی آمده است:
«ملت عزیز برومند ایران و آذربایجانیان غیرتمند عزیز باید در این مصیبت‌های بزرگ که نشانه شکست دشمنان اسلام و کشور و عجز و ناتوانی و خودباختگی آنان است. هرچه بیشتر مصمم و در راه هدف اعلای اسلام و قرآن مجید بر مجاهدات خود افزوده و از پای ننشینند.»
عنوان «نخستین شهید محراب» پس از شهادت آیت‌الله قاضی طباطبایی به نام او پیوند خورد. و جایگاه ویژه‌ای در تاریخ انقلاب اسلامی پیدا کرد.
کارنامه علمی و آثار آیت‌الله قاضی طباطبایی
آیت‌الله قاضی طباطبایی علاوه بر فعالیت‌های سیاسی و مبارزاتی، از عالمان اهل تحقیق و تألیف نیز بود. بخش مهمی از زندگی او به مطالعه، پژوهش، تصحیح متون و نگارش آثار دینی و تاریخی اختصاص داشت.
از جمله فعالیت‌های علمی او می‌توان به تصحیح تفسیر «جوامع الجامع» اثر امین‌الاسلام طبرسی و نگارش مقدمه و شرح بر آن اشاره کرد.
در میان آثار و نوشته‌های او، موضوعاتی در حوزه فقه، اصول، تاریخ اسلام و زندگی اهل‌بیت(ع) دیده می‌شود. از جمله پژوهش‌هایی درباره تاریخ قضا در اسلام، امام حسین(ع)، روز اربعین و صدقات امیرالمؤمنین(ع) و حضرت فاطمه زهرا(س).
همچنین تعلیقات و حواشی او بر آثار شماری از علمای پیشین، نشان‌دهنده توجه ویژه‌اش به میراث علمی حوزه‌های علمیه است. تسلط او به زبان عربی نیز زمینه انتشار برخی مقالاتش را در نشریات عربی فراهم کرد.
در برخی منابع، شمار آثار علمی او ۴۲ جلد ذکر شده است. موضوعی که نشان می‌دهد شخصیت قاضی طباطبایی را نمی‌توان صرفاً در فعالیت‌های سیاسی و مبارزاتی خلاصه کرد.
آیت‌الله سید محمدعلی قاضی طباطبایی، عالمی مجاهد، پژوهشگری دینی و از چهره‌های اثرگذار انقلاب اسلامی در آذربایجان بود. که زندگی خود را در مسیر مبارزه، مسئولیت اجتماعی و فعالیت علمی سپری کرد. و سرانجام در محراب بازگشت از نماز، به شهادت رسید.
بازدیدها: 0
