پایگاه اطلاع رسانی هیات رزمندگان اسلام هیات رزمندگان اسلام , سایت هیات رزمندگان اسلام , پایگاه اطلاع رسانی هیات رزمندگان اسلام , هیات , سایت هیات , هیئت رزمندگان , هیئت رزمندگان اسلام
ناهید معماری، مدیر مؤسسه فرهنگی و قرآنی سرای نیکان، در منظومه «رهایی‌نامه» مسیر زندگی را از شناخت و محبت تا توکل، خیرخواهی و رهایی از غیر ترسیم کرده است.
شعری در امتداد سنت توحیدی ادبیات فارسی
شعر و ادب فارسی در گذر تاریخ اسلام و ایران همواره آینه‌دار ناب‌ترین معارف توحیدی، مفاهیم ژرف کلامی، اخلاقی و سیر و سلوک معنویِ منطبق بر فرهنگ غنی قرآن و عترت(ع) بوده است.
در امتداد همین سنت، منظومه معنوی و توحیدی «رهایی‌نامه» به قلم ناهید معماری، مدیر مؤسسه فرهنگی و قرآن «سرای نیکان»، سروده و منتشر شده است؛ اثری که با الهام از آیات کلام‌الله مجید و بهره‌گیری از نمادها و استعاره‌های اصیل ادبیات فارسی، حرکت انسان از خودمحوری به سوی توحید خالص و عبودیت حضرت حق را به تصویر می‌کشد.
به جهت صیانت از هویت ادبی و مبانی معرفتی اثر و با عنایت به اینکه هر اثر هنری ممکن است در نگاه نخستین و سطحی یا خارج از بافت ادبیات کهن عرفانی مورد ابهام قرار گیرد، به همراه این اثر، پژوهشی مستند و تفصیلی شامل انطباق واو به واو ابیات و مصرع‌ها با آیات قرآن کریم، ارجاعات کلامی و سنت‌های شعر فصحای پیشین تدوین شده است.
در ادامه، متن شعر و مطابقت‌های قرآنی آن، بدون دخل و تصرف در شعر، مستندات قرآنی، روایی و منابع ارائه می‌شود.
«رهایی‌نامه» زندگی را سفری از دیدن نشانه‌ها و شکوفایی در جمع دوستان تا توکل، حرکت به سوی خیر و رهایی از غیر می‌داند.
متن شعر
زندگی آیینه آیینه‌هاست
زندگی راه رسیدن تا خداست
زندگی یک هدیه بی‌انتهاست
پر زدن، پرواز با پروانه‌هاست
زندگی بر جلوه‌ها عاشق شدن
زندگی در حلقه‌ها شاهد شدن
زندگی یعنی گلی در بوستان
بشکُفی، جاری شوی با دوستان
زندگی آوازهایی بی‌صداست
دیدن و بینا شدن در پرده‌هاست
زندگی یعنی فنای حق شدن
دوست را دیدن، بدو ملحق شدن
زندگی جان‌مایه تصویر اوست
حک شدن بر حلقه زنجیر اوست
زندگی یک کشتی اندر آب‌هاست
کاندر آن هم ناخدا، تنها خداست
زندگی رفتن، پریدن، سوی خیر
معنی‌اش یعنی رها باشی زِ غیر
پنج محور اصلی «رهایی‌نامه»
شناخت و شهود
از «آیینه آیینه‌ها» تا «بینا شدن در پرده‌ها»، زندگی میدان دیدن نشانه‌ها و گذر از ظاهر به بصیرت است.
محبت و پیوند
عشق به جلوه‌ها، حضور در حلقه دوستان و پیوند با حبل‌الله، وجه اجتماعی و عاطفی زندگی معنوی را نشان می‌دهد.
شکوفایی و خیررسانی
گل بودن در بوستان و جاری شدن با دوستان، تصویری از رشد فردی و ثمر دادن در زندگی دیگران است.
توکل و حرکت
کشتی زندگی، ناخدای الهی و حرکت به سوی خیر، مسیر عملی و اخلاقی این جهان‌بینی را می‌سازند
فنا و رهایی
در پایان، زندگی به رهایی از خودمحوری و تعلقات بازمی‌گردد؛ رهایی‌ای که در قرائت توحیدی، با محبت، مسئولیت و توجه به خدا همراه است.
در ساختار معنایی شعر، «رهایی» به معنای گسستن از مسئولیت نیست؛ بلکه به رهایی از غیر و حرکت آگاهانه در مسیر خیر اشاره دارد.
مطابقت‌های قرآنی مصراع‌های شعر
شعر «زندگی آیینه آیینه‌هاست» و مطابقت‌های قرآنی آن
زندگی راه رسیدن تا خداست
آیه «وَإِلَى اللَّهِ الْمَصِيرُ» و سوره «بقره»، آیه ۱۵۶: «إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ»؛ ما از آنِ خداییم و به سوی او بازمی‌گردیم.
زندگی یک هدیه بی‌انتهاست
سوره «ابراهیم»، آیه ۳۴: «وَإِن تَعُدُّوا نِعْمَتَ اللَّهِ لَا تُحْصُوهَا»؛ اگر نعمت خدا را بشمارید، نمی‌توانید آن را به شمار آورید.
سوره «نحل»، آیه ۱۸ نیز همین مضمون را بیان می‌کند.
پَر زدن ، پرواز با پروانه هاست
سوره «انعام»، آیه ۳۸: «وَمَا مِن دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ وَلَا طَائِرٍ يَطِيرُ بِجَنَاحَيْهِ إِلَّا أُمَمٌ أَمْثَالُكُم»؛ هیچ جنبنده‌ای در زمین و هیچ پرنده‌ای که با دو بال خود پرواز می‌کند نیست، مگر اینکه امت‌هایی همانند شما هستند.
سوره «ملک»، آیه ۱۹: توجه به پرندگانی که در آسمان پر می‌گشایند، نشانه‌ای برای تأمل در قدرت خداوند است.
زندگی بر جلوه‌ها عاشق شدن
سوره «بقره»، آیه ۱۱۵: «فَأَيْنَمَا تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ»؛ پس به هر سو رو کنید، آنجا روی خداست.
سوره «آل‌عمران»، آیه ۱۹۱: کسانی که در آفرینش آسمان‌ها و زمین می‌اندیشند و به یاد خدا هستند.
زندگی در حلقه‌ها شاهد شدن
سوره توبه، آیه ۱۱۹: «وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ»؛ با راستگویان باشید.
بشکُفی، جاری شوی با دوستان
سوره آل‌عمران، آیه ۱۰۳: خداوند دل‌ها را به هم پیوند می‌دهد و مؤمنان را به اتحاد فرامی‌خواند.
سوره مائده، آیه ۲: «وَتَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَى»؛ در نیکی و پرهیزگاری با یکدیگر همکاری کنید.
زندگی آوازهایی بی‌صداست
سوره «رعد»، آیه ۲۸: «أَلَا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ»؛ آگاه باشید که دل‌ها با یاد خدا آرام می‌گیرند.
سوره «اسراء»، آیه ۴۴: «همه موجودات خدا را تسبیح می‌گویند، هرچند انسان چگونگی تسبیح آنان را درنمی‌یابد».
دیدن و بینا شدن در پرده‌هاست
سوره «حج»، آیه ۴۶: «فَإِنَّهَا لَا تَعْمَى الْأَبْصَارُ وَلَٰكِن تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِي فِي الصُّدُورِ» چشم‌ها نابینا نمی‌شوند، بلکه دل‌هایی که در سینه‌ها هستند نابینا می‌شوند.
سوره «ق»، آیه ۲۲: «فَبَصَرُكَ الْيَوْمَ حَدِيدٌ»؛ امروز دیده‌ات تیزبین است.
زندگی یعنی فنای حق شدن
سوره «قصص»، آیه ۸۸: «كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ»؛ هر چیزی جز وجه او نابودشدنی است.
سوره «الرحمن»، آیات ۲۶ و ۲۷: هر که بر زمین است فانی است و وجه پروردگار صاحب جلال و اکرام باقی می‌ماند.
دوست را دیدن، بدو ملحق شدن
سوره «فجر»، آیات ۲۷ تا ۳۰: «يَا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ … وَادْخُلِي جَنَّتِي»؛ ای جان آرام‌یافته، به سوی پروردگارت بازگرد و در میان بندگان من درآی و به بهشت من وارد شو.
سوره «نساء»، آیه ۶۹: همراهی با پیامبران، صدیقان، شهیدان و صالحان، در پرتو اطاعت از خدا و پیامبر.
زندگی جان مایه تصویر اوست
سوره «حدید»، آیه ۳: خداوند «ظاهر و باطن» است.
سوره «فصلت»، آیه ۵۳: نشانه‌های الهی در افق‌ها و در وجود انسان آشکار می‌شوند.
سوره «آل‌عمران»، آیه ۱۹۱: آفرینش آسمان‌ها و زمین موضوع تفکر و یاد خداست.
حک شدن بر حلقه زنجیر اوست
سوره «لقمان»، آیه ۲۲: «وَمَن يُسْلِمْ وَجْهَهُ إِلَى اللَّهِ وَهُوَ مُحْسِنٌ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَى»؛ هر کس با نیکوکاری خود را تسلیم خدا کند، به دستاویزی استوار چنگ زده است.
زندگی یک کشتی اندر آب‌هاست
سوره «لقمان»، آیه ۳۱: «أَلَمْ تَرَ أَنَّ الْفُلْكَ تَجْرِي فِي الْبَحْرِ بِنِعْمَتِ اللَّهِ»؛ آیا ندیده‌ای که کشتی‌ها به نعمت خدا در دریا روان می‌شوند؟
سوره «جاثیه»، آیه ۱۲: خداوند دریا را برای انسان مسخر کرده است تا کشتی‌ها به فرمان او در آن حرکت کنند و انسان از فضل او بهره گیرد.
کاندر آن هم ناخدا ، تنها خداست
سوره «انعام»، آیه ۱۷: اگر خداوند آسیبی به تو برساند، جز او برطرف‌کننده‌ای برای آن نیست و اگر خیری برای تو بخواهد، او بر هر چیزی تواناست.
سوره «هود»، آیه ۵۶: «إِنَّ رَبِّي عَلَىٰ صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ»؛ پروردگار من بر راهی استوار است.
سوره «توبه»، آیه ۵۱: «قُل لَّن يُصِيبَنَا إِلَّا مَا كَتَبَ اللَّهُ لَنَا هُوَ مَوْلَانَا»؛ بگو جز آنچه خدا برای ما مقرر کرده، به ما نخواهد رسید؛ او سرپرست ماست.
زندگی رفتن، پریدن، سوی خیر
سوره «بقره»، آیه ۱۴۸: «فَاسْتَبِقُوا الْخَيْرَاتِ»؛ پس در کارهای نیک از یکدیگر پیشی بگیرید.
سوره «مؤمنون»، آیه ۶۱: کسانی که در کارهای نیک شتاب می‌کنند و در آن پیشتازند.
سوره «انشراح»، آیه ۷: «فَإِذَا فَرَغْتَ فَانصَبْ»؛ پس هنگامی که فراغت یافتی، به کوشش برخیز.
معنی‌اش یعنی رها باشی زِ غیر
سوره «انعام»، آیه ۱۶۲: «قُلْ إِنَّ صَلَاتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَايَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ»؛ بگو نماز، عبادت، زندگی و مرگ من برای خداوند، پروردگار جهانیان است.
سوره «زمر»، آیه ۳۸: «قُلْ حَسْبِيَ اللَّهُ»؛ بگو خدا مرا بس است.
سوره «آل‌عمران»، آیه ۱۷۳: «حَسْبُنَا اللَّهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ»؛ خدا ما را بس است و او چه نیکوکارسازی است.
منظومه «رهایی‌نامه» با قرار دادن مفهوم زندگی در مرکز اثر، خواننده را از نخستین تصویر یعنی «آیینه آیینه‌ها» تا پایان‌بندی «رها باشی زِ غیر» همراه می‌کند. در این مسیر، زندگی نه صرفاً تجربه‌ای فردی، بلکه عرصه‌ای برای شناخت، محبت، پیوند اجتماعی، شکوفایی، همکاری، توکل و حرکت به سوی خیر معرفی می‌شود.
بر اساس متن ارائه‌شده، مطابقت‌های قرآنی اثر نیز همین مسیر را دنبال می‌کنند؛ از بازگشت انسان به سوی خدا و توجه به نشانه‌های آفرینش تا آرامش دل، بصیرت، تسلیم، توکل و پیشی گرفتن در کارهای نیک.
«رهایی‌نامه» روایتی منظوم از زندگی در مسیر توحید است؛ مسیری که از دیدن آغاز می‌شود، با محبت و مسئولیت ادامه می‌یابد و به رهایی از غیر می‌رسد.
بازتاب همین مطلب در خبرگزاری بین‌المللی قرآن (ایکنا)
انتهای پیام/
بازدیدها: 1
