آیا ساختار قانون اساسی جمهوری اسلامی، استبدادی است؟
پرسش :
چرا انقلاب اسلامی ایران هنوز پابرجاست؟ چه عواملی این پایداری را تقویت میکند؟
پاسخ :
پیروزی انقلاب اسلامی سرآغاز تحولات گسترده عمیق و فزاینده در ایران و بسیاری از کشورهای جهان شد این حادثه بزرگ قرن، بسیاری از معاملات سیاسی جهان و منطقه را به نفع مستضعفان تغییر داد و موج حرکتهای آزادیبخش و استکبارزدایی سراسر جهان را موجب شد پیروزی انقلاب اسلامی موجب درهم شکسته شدن هیمنه استکبار جهانی گشته و ثابت کرد چگونه بسیاری از ناممکنها با اراده جمعی یک ملت و با توکل به خداوند متعال ممکن شده و یک رژیم تا دندان مسلّح و برخوردار از حمایتهای همه جانبه قدرتهای بزرگ با دست خالی مردم به زانو در آمده، انقلاب اسلامی موجب مجد و عظمت اسلام و احیای هویت دینی امت اسلامی و منشأ رشد معنویتگرایی شد؛ تأثیرات انقلاب اسلامی ایران با گذشت ربع قرن از حیات پربرکت آن به گونهای است که نیکسون رئیس جمهور آمریکا معتقد بود «جهان اسلام در قرن بیست و یکم یکی از مهمترین میدان های زورآزمایی سیاست خارجی آمریکاست».[1]
عواملی که با وجود دشمنیها و کینهتوزیهای دشمنان انقلاب سبب تداوم پیروزی انقلاب اسلامی شده را باید در ویژگیهای خاص انقلاب اسلامی ایران جستجو نمود که عمدهترین آنها از این قرار است:
1. اسلامی بودن انقلاب و تکیه بر مذهب:
تکیه بر ارزشهای دینی و پیاندازی حکومتی برخاسته از متن دین و سازگار با آرمانیترین اهداف و انتظارات بشر، از اساسیترین ویژگیهای انقلاب اسلامی است که عامل اصلی انقلاب اسلامی محسوب میشود؛ مرحوم امام می فرمایند: «اسلام و حکومت اسلامی پدیده الهی است که با به کار بستن آن سعادت فرزندان خود را در دنیا و آخرت به بالاترین درجه تأمین میکند و قدرت آن دارد که قلم سرخ به ستمگریها و چپاولگریها و فسادها و تجاوزها بکشد و انسانها را به کمال مطلوب خود برساند.»[2]
بنابراین انقلاب اسلامی تا وقتی در خط صحیح اسلام ناب با دقت حرکت کند و مردم روحیه دفاع از اسلام و ارزشهای اسلامی را زنده نگه دارند، هیچ قدرتی نمیتواند نظام جمهوری اسلامی را از حرکت به سمت هدفهای خود باز دارد.
از جلوههای اسلامی بودن انقلاب اسلامی این است که مشروعیت حکومت برخاسته از اراده خداوند است «زیرا اساساً هیچگونه ولایتی جز با انتساب به اذن الهی، مشروعیت نمییابد، هر چند همراه با مقبولیت باشد.»[3] و این مشروعیت الهی حکومت، حقانیت حکومت و حاکم اسلامی را در گرو پایبندی به موازین اسلامی قرار میدهد و نه خواست مردم هر چند حکومت اسلامی برای تحقق عینی و فعلیت بخشیدن به احکام دینی پذیرش مردم را لازم دارد و باید اسباب و عوامل رضایت مشروع مردم را فراهم کند. بنابراین پیروزی انقلاب اسلامی پابرجاست چون مشروعیت حکومت از ناحیه خداوند است و این مشروعیت تا زمانی که پایبندی به موازین اسلامی و الهی باقی باشد، پابرجاست.
2. مردمی بودن انقلاب:
از خصوصیات انقلاب اسلامی ایران این است که با خواست و اراده مردم همراه است «قیام جمعیتی بزرگ و یکدل و یک جان با حرکتی پر تلاش و هدفدار و هماهنگ روی خط رهبری مکتبی، در اوج پاکی و صفا و ایثار، ذوب شده در اسلام و رهبر، یکی از خصائص ممتاز انقلاب اسلامی است که تاریخ آن را کمتر بخود دیده است.»[4] امام خامنه ای می فرمایند: انقلاب اسلامی دو خصوصیت استثنایی داشت یک خصوصیت اینکه مبنای این انقلاب ارزشهای دینی و اخلاقی و معنوی بود و خصوصیت دیگر این بود که انقلاب بر پایه اراده و خواست مردم در تشکیل و اداره حکومت باقی ماند»[5]
3. رهبری صادقانه و حکیمانه:
بیشک صداقت، صراحت، شجاعت، سازش ناپذیری، از جان گذشتگی، صلابت و قاطعیت، عشق به اسلام، مقام عرفانی، وارستگی، شخصیت والای علمی و فقاهتی و سادگی معنیدار زندگی امام در ارائه الگوی رهبری مؤثر بوده است، ولی آنچه که مهمتر از این شاخصهای برجسته، امام را به عنوان اسوه قرار داده و به وی نقشی برتر از یک رهبر انقلاب بخشیده این است که «ندای امام از قلب فرهنگ و از اعماق تاریخ و از ژرفای روح این ملت برمیخاست، مردمی که در طول چهارده قرن حماسه محمد صلی الله علیه و آله، علی علیه السلام، زهرا سلام الله علیها، حسن علیه السلام، حسین علیه السلام، زینب سلام الله علیها، سلمان و ابوذر …. و صدها هزار شخصیت اسلامی دیگر را شنیده بود، بار دیگر همان ندای آشنا را از حلقوم این مرد شنیدند او را آئینه تمام نمای فرهنگ و هویت اسلامی خود که تحقیر شده بود دیدند.»[6] پس رهبری انقلاب اسلامی در چارچوب ولایت فقیه که تداوم امامت است از عوامل مهم پیروزی و تدام موفقیت انقلاب اسلامی محسوب میشود، لذا باید گفت «اصل ولایت فقیه و پیوستن همه راههای اصلی نظام به مرکز ولایت، نقطه درخشان نظام اسلامی است این اصل همان ذخیره پایانناپذیری است که باید مشکلات نظام جمهوری اسلامی را در حساسترین لحظات و خطرناکترین گردنههای مسیر پر خطر جمهوری اسلامی حل کند و گرههای ناگشودنی را بگشاید.»[7] در واقع «یک انقلاب در حد کمال مطلوب سه رکن اساسی دارد که عبارت است از: برخورداری از یک ایدئولوژی و مکتب پویا و انقلابی، مشارکت گسترده، فعالانه و ایثارگرانه مردم از همه طبقات، ظهور و نهادینه شدن رهبری مورد قبول عموم مردم با ویژگیهای شخصی همچون نبوغ، اقتدار، صلابت و جسارت در تصمیمگیری، انقلاب اسلامی در هر سه رکن از تمامیت و عظمت بینظیری برخوردار بوده است. حفظ ویژگیهای این سه رکن اساسی اقتدار نظام و انقلاب، میتواند همچنان عامل تداوم و توسعه آن گردد و هر نوع آسیبی که به این سه رکن وارد آید موجبات زوال تدریجی و انحطاط انقلاب را فراهم خواهد کرد.»[8]
4. اهداف بلند انقلاب اسلامی و تکیه بر نیازهای واقعی و فطری مردم:
انقلاب اسلامی در همه ابعاد فردی و اجتماعی، داخلی و خارجی، سیاسی و اقتصادی و فرهنگی اهداف بسیار بلندی برای حکومت ترسیم نموده است که این اهداف مأخوذ از قرآن و سنت بود و در شعارهای مردم تجلی یافته بود؛ استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی، حاکمیت ارزشهای الهی و نفی سلطه شرق و غرب، عدالت اجتماعی و… انقلاب اسلامی با تکیه بر نیازهای فطری واقعی مردم اهداف بلند نظام را در اصل سوم قانون اساسی در طی شانزده بند تبیین نموده که به راستی هر بینندهای را مجذوب جامعیت خویش میسازد که به کار بستن این اهداف تضمینکننده سعادت نسل حاضر و تمامی نسلهای آینده خواهد بود، لذا امام خامنه ای می فرمایند: «اگر یک حرکت تاریخی همچون انقلاب اسلامی شعارهایش بر نیازهای ذاتی انسان نظیر عدالتخواهی، استقلال، آزادی واقعی، مبارزه با فقر، فساد و تبعیض و دفاع از مظلوم مبتنی باشد، به شرط آن که مسئولان و مردم به وظایف خود عمل کنند؛ هیچگاه پیر نخواهد شد و همواره جوان و پویا و پرنشاط خواهد بود.»[9]
5. دستاوردهای بزرگ انقلاب اسلامی و جلوههای کارآمدی نظام جمهوری اسلامی:
دستاوردهای عظیم انقلاب اسلامی برای اسلام و مسلمین در داخل کشور و خارج از کشور بینظیر بوده است. سرنگونی نظام شاهنشاهی و استمرار نظام جمهوری اسلامی، استقلال و تحمّل در اصول و رفتارهای سیاست خارجی، احیای اسلام و آوردن مذهب به متن زندگی مردم و بازگرداندن اسلام به صحنه جهان، دفاع از حقوق همه مسلمانان و بیداری و آگاهی بخشیدن به آنان، آشکار شدن ابعاد سیاسی اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و حکومتی اسلام راستین و توانائیها و جامعیت مذهب شیعه و از بین بردن خودباختگی و ایجاد روحیه خودباوری در ملت ایران و مسلمانان جهان، شکستن هیمنه و ابهت قدرتهای بزرگ و … نمونهها و بخشی از سرفصلها و عناوین مهم دستاوردهای انقلاب اسلامی است.
همچنین مقایسهای اجمالی بین وضعیت اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی قبل از انقلاب با پس از پیروزی انقلاب؛ گواه کارآمدی نظام جمهوری اسلامی و پیشرفت سریع انقلاب، علیرغم برخی کاستیها و مشکلات اقتصادی و اجتماعی است. تصوّر درست دستاوردهای انقلاب و کارآمدی انقلاب اسلامی، ضرورت تداوم انقلاب را تصدیق می کند و بررسی شناخت و احساس کارآمدی نظام اسلامی اقبال بیشتر به سوی انقلاب، عشق و علاقه، دلبستگی و وابستگی به انقلاب را پدید میآورد. پس درک دستاوردهای انقلاب، درک ارزش و اهمیت انقلاب، تبیین کارآمدی نظام و کارهای بزرگی که انجام شده، امیدواری به آینده روشن، آمادگی برای قدردانی و شکر نعمت انقلاب را با کوشش در راه تداوم آن به همراه دارد.
6. وحدت و یکپارچگی ملی:
وحدت ملی، از عوامل مهم پیروزی انقلاب اسلامی وحدت و یکپارچگی مردم بود که در سایر انقلابها کمتر دیده میشود و اسلام تنها چیزی بود که این یکپارچگی را بوجود آورد و جز این اگر شعار و شعور دیگر حاکم بود بیشک به این وحدت لطمه وارد میآورد و به اختلاف نظر میکشاند، به دلیل اسلامی بودن نهضت بود که همه گروههای مختلف در یک مسیر و یک صف قرار گرفتند.
همین عامل پیروزی، عامل تداوم آن نیز هست، یکپارچگی و وحدت مردم در صحنه و تأکید بر پیاده شدن ارزشها و معیارهای اسلامی و تبعیت از رهبری: عاملی است که سبب پویائی و کارآمدی نظام و تداوم آن خواهد شد.
مرحوم امام در وصیتنامه الهی سیاسی خویش چنین می فرمایند: «بیتردید رمز بقاء انقلاب اسلامی همان رمز پیروزی است و رمز پیروزی را ملت میداند و نسل های آینده در تاریخ خواهند خواند که دو رکن اصلی آن انگیزه الهی و مقصد عالی حکومت اسلامی و اجتماع ملت در سراسر کشور با وحدت کلمه برای همان انگیزه و مقصد… توصیه اینجانب به مسلمین و خصوص ایرانیان به ویژه در عصر حاضر آن است که در مقابل این توطئهها عکسالعمل نشان داده و به انسجام و وحدت خود به هر راه ممکن افزایش دهند و کفار و منافقان را مأیوس نمایند.».[10]
بنابراین انقلاب اسلامی و پیروزی آن پابرجاست، زیرا انقلاب اسلامی نظامی است اسلامی، دینی و مردمی، دارای رهبری شایسته که بر تأمین نیازهای واقعی مردم همت گماشته و اهداف بلندی را فراروی خود قرار داده و با وحدت کلمه و انسجام ملی به سمت دستیابی به این اهداف حرکت میکند و در این راه دستاوردهای بزرگی در داخل و خارج کشور به دست آورده و به موفقیتهای چشمگیری دست یافته؛ که البته راه طولانی تا رسیدن به نقطه آرمانی و تحقق کامل اهداف انقلاب اسلامی پیش رو داریم که انشاء الله با مدد الهی و همت مسئولین نظام و مردم غیرتمند کشور مشکلات برطرف شده و وصول به این اهداف ممکن خواهد شد.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1. شهید مطهری(ره)، پیرامون انقلاب اسلامی، انتشارات صدرا، 1368.
2. ویژگیهای انقلاب اسلامی در آینه نگاه امام خامنه ای ، تهران، مؤسسه فرهنگی قدر ولایت، 1380.
3. منوچهری محمدی، انقلاب اسلامی زمینهها و پیامدها، نشر معارف 80، ص 279 تا 292.
4. جمعی از نویسندگان، انقلاب اسلامی و چرایی و چگونگی رخداد آن، نشر معارف 1377، ص 199 تا 214.
پینوشتها:
[1]. ریچارد نیکسون، فرصت را از دست ندهید، ترجمه حسین وقسی نژاد، انتشارات طرح نو، 1371،ص 256.
[2]. صحیفه نور، ج 21، ص 176.
[3]. مصباح یزدی، محمدتقی، کتاب نقد، شماره 7، ص 168.
[4]. عمید زنجانی، عباسعلی، گزیده انقلاب اسلامی و ریشههای آن، تهران، کتاب طوبی، 1376، ص 18.
[5]. حدیث ولایت، ج 3، ص 249 و 250.
[6]. مطهری، مرتضی، پیرامن انقلاب اسلامی، انتشارات صدرا، 1368، ص 119.
[7]. حدیث ولایت، ج 3، ص 136.
[8]. محمدی، منوچهر، انقلاب اسلامی زمینهها و پیامدها، انتشارات معارف، 1380، ص 282.
[9]. روزنامه جمهوری اسلامی، 19/5/81.
[10]. صحیفه نور، ج 21، ص 176 و 177.
پایگاه اطلاع رسانی هیات رزمندگان اسلام
Views: 141