مدیریت علوی؛ الگوی ماندگار امام علی(علیه السلام) برای مسئولان امروز

مقدمه

سیزدهم رجب المرجب، سالروز ولادت باسعادت امیرالمؤمنین امام علی بن ابی‌طالب علیه‌السلام و روز پدر، فرصتی مغتنم برای بازخوانی سیره و اندیشه آن امام همام است. الگویی زنده و کارآمد برای زندگی فردی، اجتماعی و مدیریتی انسان معاصر. امام علی(ع) نه‌تنها یک شخصیت تاریخی، بلکه معیار حق، عدالت و مسئولیت‌پذیری در همه دوران‌هاست. به همین مناسبت، در گفت‌وگویی با حجت‌الاسلام علی حسنلو، استاد حوزه علمیه، به بررسی ابعاد شخصیت، سیره و پیام‌های ماندگار امام علی(ع) پرداختیم که مشروح آن در ادامه می‌آید.

امام علی(ع)؛ کامل‌ترین انسان تربیت‌شده در مکتب پیامبر(ص)

حجت‌الاسلام حسنلو در تبیین جایگاه امام علی(ع) می‌گوید:
امیرالمؤمنین(ع) کامل‌ترین نمونه انسان تربیت‌یافته در مکتب پیامبر اکرم(ص) است؛ انسانی که ایمان، عقلانیت، عدالت و شجاعت را در بالاترین سطح عملی ساخت. او نخستین ایمان‌آورنده به پیامبر(ص) و نزدیک‌ترین فرد به ایشان از نظر معرفت و سلوک الهی بود.

به گفته این استاد حوزه، امام علی(ع) امام منصوب از جانب خداوند و ادامه‌دهنده مسیر نبوت در قالب امامت است؛ کسی که هم راه حق را می‌شناسد و هم توان هدایت جامعه را داراست. زندگی ایشان از محراب عبادت تا عرصه قضاوت و حکومت، جلوه‌ای روشن از حق‌مداری و مسئولیت اجتماعی است.

عدالت؛ شاخص‌ترین ویژگی شخصیتی امام علی(ع)

وی با تأکید بر عدالت‌محوری امام علی(ع) تصریح می‌کند:
اگر بخواهیم یک ویژگی محوری برای امام علی(ع) برشماریم، بی‌تردید باید از عدالت سخن بگوییم. عدالت علوی برخاسته از توحید و بندگی خالصانه خداوند است، نه نتیجه مصلحت‌سنجی‌های سیاسی.

عدالت در نگاه امام علی(ع) به معنای مساوات سطحی نبود، بلکه به معنای قرار گرفتن هر چیز در جایگاه حقیقی خود معنا می‌شد. به همین دلیل، حتی نزدیک‌ترین افراد به ایشان نیز از امتیاز ویژه برخوردار نبودند. این پایبندی به عدالت، اگرچه هزینه‌های سنگینی برای امام(ع) داشت، اما هرگز او را از مسیر حق منحرف نکرد.

رابطه امام علی(ع) و پیامبر(ص)؛ پیوندی فراتر از خویشاوندی

حجت‌الاسلام حسنلو رابطه امام علی(ع) با پیامبر اکرم(ص) را رابطه‌ای عمیق و الهی توصیف کرده و می‌گوید:
این ارتباط، صرفاً یک پیوند خانوادگی نبود، بلکه رابطه استاد و شاگرد، و پیوند جانشین با مأمور الهی محسوب می‌شد. پیامبر(ص) از دوران کودکی، امام علی(ع) را تحت تربیت مستقیم خود قرار دادند.

وی با اشاره به حدیث مشهور «أنا مدینة العلم و علی بابها» می‌افزاید:
علم و معرفت امام علی(ع) از سرچشمه نبوت نشأت می‌گرفت و اوج این رابطه در واقعه غدیر خم آشکار شد؛ جایی که پیامبر(ص) به فرمان خداوند، امام علی(ع) را به‌عنوان ولی و جانشین پس از خود معرفی کردند.

عدالت علوی در عمل؛ از بیت‌المال تا مقابله با فساد

این استاد حوزه با اشاره به سیره حکومتی امام علی(ع) می‌گوید:
عدالت امام علی(ع) تنها در سخن خلاصه نمی‌شد، بلکه در تصمیم‌گیری‌های دشوار مدیریتی و صیانت دقیق از بیت‌المال تجلی داشت. ایشان اجازه نمی‌دادند حقوق مردم قربانی روابط شخصی یا فشارهای سیاسی شود.

برخورد قاطع با فساد، رفتار یکسان با نزدیکان و دیگران، و توجه ویژه به حقوق محرومان، از جلوه‌های بارز عدالت علوی است. ماجرای برخورد امام(ع) با برادرشان عقیل، نمونه‌ای روشن از این رویکرد الهی به حکومت است.

نگاه امام علی(ع) به مردم؛ کرامت انسانی در اوج

حجت‌الاسلام حسنلو با اشاره به نامه تاریخی امام علی(ع) به مالک اشتر اظهار می‌کند:
امام علی(ع) انسان‌ها را دارای کرامت ذاتی می‌دانستند. و جامعه انسانی را یا «برادر دینی» یا «همنوع در آفرینش» معرفی می‌کردند. این نگاه، ریشه در توحید و انسان‌شناسی عمیق علوی دارد.

در این نگرش، حاکم اسلامی موظف است بیشترین توجه را به ضعیف‌ترین اقشار جامعه داشته باشد. فقرا، یتیمان و مظلومان جایگاهی ویژه در سیره امام علی(ع) دارند.

پیام امام علی(ع) برای مسئولان امروز

وی در پایان با تأکید بر کاربردی بودن سیره علوی برای امروز جامعه می‌گوید:
مهم‌ترین پیام امام علی(ع) به مسئولان، مسئولیت‌پذیری در برابر خدا و مردم است. از نگاه ایشان، قدرت امانت الهی است، نه ابزار برتری‌جویی.

شفافیت، ساده‌زیستی، عدالت‌محوری و دوری از اشرافی‌گری، اصول اساسی مدیریت علوی به‌شمار می‌رود. اصولی که اگر در مدیریت امروز جامعه جاری شود، بسیاری از آسیب‌های اجتماعی و مدیریتی برطرف خواهد شد.