میرباقری: ماجرای سقیفه اولین عامل انحراف در جامعه اسلامی
پایگاه اطلاع رسانی هیات: حضرت علی علیه السلام در خطبه ی شقشقیه به برخی از تحولات وحوادثی که در دنیای اسلام اتفاق افتاد و منتهی به انحراف جامعه اسلامی از مسیر اهلبیت علیهم السلام شد اشاره میکنند و میفرمایند اولین مسئله ای که پیش آمد همان ماجرای سقیفه بود.
اولین عامل: ماجرای سقیفه
حضرت میفرمایند: «أَمَا وَ اللَّهِ لَقَدْ تَقَمَّصَهَا فُلَانٌ [ابْنُ أَبِی قُحَافَةَ وَ إِنَّهُ لَیعْلَمُ أَنَّ مَحَلِّی مِنْهَا مَحَلُّ الْقُطْبِ مِنَ الرَّحَی ینْحَدِرُ عَنِّی السَّیلُ وَ لَا یرْقَی إِلَی الطَّیرُ فَسَدَلْتُ دُونَهَا ثَوْباً وَ طَوَیتُ عَنْهَا کشْحاً وَ طَفِقْتُ أَرْتَئِی بَینَ أَنْ أَصُولَ بِیدٍ جَذَّاءَ أَوْ أَصْبِرَ عَلَی طَخْیةٍ عَمْیاءَ»[1]. لباس خلافت را بر تن کردند در حالی که میدانستند جایگاه من در خلافت مانند محور سنگ آسیاب است که بدون من خلافت از مدار خودش خارج میشود. بعد حضرت خودشان را توصیف می فرمایند: «ینْحَدِرُ عَنِّی السَّیلُ». سیلاب معارف و حقایق از من جاریست. «وَ لَا یرْقَی إِلَی الطَّیرُ». ولی هیچ کسی به سرچشمه ی این حقایق در وجود من دست پیدا نمیکند. حضرت در همین حد اکتفا می کنند و می فرماید: در حالی که خصوصیات من این طوریست و من شایسته خلافت بودم ردای خلافت را بر تن کردند و من هم این لباس را از تن بدر آوردم و روی برگرداندم و میدانستم که این امکان برای من نیست و این اقدام به نفع اسلام تمام نمی شود. می فرماید: «فَسَدَلْتُ دُونَهَا ثَوْباً وَ طَوَیتُ عَنْهَا کشْحاً وَ طَفِقْتُ أَرْتَئِی بَینَ أَنْ أَصُولَ بِیدٍ جَذَّاءَ أَوْ أَصْبِرَ عَلَی طَخْیةٍ عَمْیاءَ». تامل میکردم که چه کنم آیا با نبود یاوران اقدام بکنم یا اینکه بر این تاریکی کور صبر کنم. «طَخْیةٍ عَمْیاءَ». تعبیری که حضرت برای آن دوران داشتند همین است. آن دوران را به دوران تاریکی کور تشبیه میکند که گاهی تاریکی است ولی کوری نیست اما گاهی این دو با هم جمع میشود. دوره ای که هم فضا تاریک شده و هم دیده و بصیرت از انسان و افراد جامعه گرفته شده بود.
امیرالمومنین علیه السلام در راه خدا، نزدیکان خودش را از دم تیغ گذراند. بسیاری از آن کسانی که حضرت در جنگ احد و جنگهای دیگر از دم تیغ گذراند کسانی بودند که با حضرت نسبت داشتند. ایشان در راه خدا هیچ ابایی نکردند ولی برعکس، آنها کینه ی حضرت را به دل را گرفتند و همه مسائل بعد از رحلت پیامبر صل الله علیه و آله و سلم، انتقام جویی و شعله های غضب و شهوت مادیست که برافروخته شده بود و این حوادث را ایجاد کرد. اگر خدا خواهی در کار باشد که این حادثه ها اتفاق نمی افتد. این همان «طَخْیةٍ عَمْیاءَ» تاریکی کور است که در آن این اتفاقات سنگین می افتد. هرکسی که با آنها مخالفت کرد و حاضر نبود خلافتشان را بپذیرد از دم تیغ گذراندند و ماجراهای متعدد که در تاریخ نقل شده به وجود آوردند.
انبیاء الهی و پرورش روحی انسانها
انبیاء الهی، انسان را با قدر و اندازه خودش آشنا می کنند به او توجه میدهند که ارزشش از دنیا بیشتر و بالاتر است و باید دنبال چیزی بیش از دنیا باشد. وقتی هدف گیری انسان به سمت خدای متعال باشد و بیش از دنیا را بخواهد و وقتی متوجه شود که اگر بخواهد با غیر خدای متعال سود کند این سرمایه را به باد داده است، هر کاری را که در دنیا بکند در مسیر خدای متعال انجام میدهد. بنابراین اولین نکته ای که انبیاء الهی به انسان می آموزند این است که او را با هدف خودش و اندازه و ظرفیت خودش آشنا میکنند و اینکه این انسان باید تا مقام توحید پیش برود. باید بجایی برسد که غیر خدای متعال را نبیند. انسانی که از دنیا بزرگتر شده همه کارهایش برای خدای متعال خواهد شد.
نتیجه بصیرت دینی
امیرالمومنین علیه السلام در خطبه قاصئیه ضمن معرفی خودشان میفرمایند:«قُلُوبُهُمْ فِی الْجِنَانِ وَ أَجْسَادُهُمْ فِی الْعَمَل»[2]. من از آن جمعیت و گروهی هستم که قلبشان در بهشت است و پیکرهاشان در عمل، گرچه در دنیا مشغول به کار و تلاش هستند ولی قلب این انسانها در بهشت است. پیداست انسانی که قلب او متعلق به بهشت است هم اکنون در بهشت است این انسان هر کاری انجام بدهد صبغه دنیا نیست بلکه صبغه اخروی دارد. این همان کاری است که انبیاء الهی میکنند، می آیند و بصیرت انسان را زیاد میکنند. فضا را روشن و نورانی و دیده ها و بصیرت انسان را تیزبین میکنند. انسان را با حقایق عالم و ظرفیت وجودیش آشنا میکنند و وقتی انسان این حقایق و معارف را فهمید و وقتی اندازه وجودی خودش را بیش از دنیا دانست طبیعتا با این بصیرت رو به اهداف صواب و صحیح می آورد و اهداف و راه خودش را می شناسد.
دومین عامل: توجه کردن به شئون دنیا و اعراض از معنویات
طبیعی است که انسان وقتی خودش را نشناخت نمیتواند آن هدفهای بزرگ را انتخاب بکند و هدف و راه خودش را هم نخواهد شناخت و تمام هم وغم او معطوف به این دنیای محدود خواهد شد. انبیای الهی آمده اند بگویند که از دنیا بزرگتر باشید از او اعراض داشته باشید و بیش از دنیا را در همین دنیا بدست بیاورید. اگر این بصیرت از انسان گرفته شود فضا تاریک میشود انسان هر چه ببیند همین دنیا و ظاهر ظلمات دنیاست و چیزی که در دوره بعد از رحلت پیامبر صل الله علیه و آله و سلم اتفاق افتاد توجه کردن مردم به شئون دنیا و اعراض از خدای متعال بود و در چنین جامعه ای به حسب ظاهر همه چیز وجود دارد ولی در واقع روح توجه به خدا و روح معنویت و روح گرایش به خدای متعال وجود ندارد و همین باعث انحراف جامعه اسلامی شد. این همان تاریکی کور است.
تعابیر قرآن از ظلمات گمراه کننده
ظلماتی که انسان در آن ظلمات نمیتواند هیچ نشانه ای را ببیند، در آیه شریف قرآن از آن ظلمات، به ظلمات دریای عمیق تعبیر آورده می شود. خداوند متعال میفرماید:«أَوْ کظُلُماتٍ فی بَحْرٍ لُجِّی یغْشاهُ مَوْجٌ مِنْ فَوْقِهِ مَوْجٌ مِنْ فَوْقِهِ سَحابٌ ظُلُماتٌ بَعْضُها فَوْقَ بَعْضٍ إِذا أَخْرَجَ یدَهُ لَمْ یکدْ یراها وَ مَنْ لَمْ یجْعَلِ اللَّهُ لَهُ نُوراً فَما لَهُ مِنْ نُورٍ» [3]. مثل ظلمات در یک دریای عمیق و مواج که بر فراز این دریای عمیق هم موج هایی است که روی هم میغلتند و باز بر فراز موج اول، موج دوم و بر فراز این دریای مواج ابر تیرهای وجود دارد. خوب پیداست ظلمات ته این دریا چگونه ظلماتی است. ظلمات متراکمی است که بر روی هم انباشته شده اند. تا جایی که در این ظلمات وقتی انسان دست خود را بیرون می آورد دست خود را نمیبیند. (تعبیر آیه این نیست که «اذا اخرج یده لم یراها» بلکه «لَمْ یکدْ یراها» میفرماید به دیده نزدیک هم نیست امید به دیدن هم نیست. ) این ظلمات انسان را از نزدیکترین دارئی ها و ثروتها و توانایی های خودش غافل میکند و نمیگذارد انسان خودش را هم ببیند. «وَ مَنْ لَمْ یجْعَلِ اللَّهُ لَهُ نُوراً فَما لَهُ مِنْ نُورٍ» و آن کسی که در این ظلمات گرفتار آمده اگر خدای متعال برای او نوری قرار ندهد دیگر هیچ نوری دیگری نیست که بکار او بیاید. این آیه شریفه در سوره مبارکه نور بعد از آیه ای هست که اعمال کفار را بیان می کند.
نتیجه اعمال کفار در قیامت
خدای متعال میفرماید:«وَ الَّذینَ کفَرُوا أَعْمالُهُمْ کسَرابٍ بِقیعَةٍ یحْسَبُهُ الظَّمْآنُ ماءً حَتَّی إِذا جاءَهُ لَمْ یجِدْهُ شَیئاً وَ وَجَدَ اللَّهَ عِنْدَهُ فَوَفَّاهُ حِسابَهُ وَ اللَّهُ سَریعُ الْحِسابِ» [4]. آنهایی که کفر می ورزند عملشان مثل یک سرزمین خشک و سوزان هست که انسان تشنه از دور گمان میکند که در او آب است ولی در حقیقت سرابی است که به نظر آب می آید و وقتی خود را به آب میرساند میبیند چیزی جز سراب نیست.
«وَ وَجَدَ اللَّهَ عِنْدَهُ فَوَفَّاهُ حِسابَهُ وَ اللَّهُ سَریعُ الْحِسابِ» خدای متعال را در آنجا و نزد خود مییابد و خدا هم حساب و کتاب او را به طور کامل و تمام میدهد. یعنی عمل کفار مثل سرابی است که وقتی میخواهند از این عمل نتیجه بگیرند خود را در محضر خدا می یابند و خدای متعال هم پیمانه آنها را پر به آنها بر میگرداند ولی چیزی در پیمانه آنها نیست و سراب است. حساب او را به صورت کامل می دهد ولی چیزی در حساب او نیست. هرچه بوده سراب بوده.
دو احتمال مرحوم فیض در معنی آیه
بزرگانی مثل مرحوم فیض و دیگران گفته اند دو احتمال در ظاهر این آیه است؛ این آیه «أَوْ کظُلُماتٍ». ناظر بر اعمال کفار است. خداوند میخواهد بفرماید عمل خوبشان مثل سراب است عمل بدشان هم مثل ظلمات و تاریکی است و در تاریکی عمل خودشان گرفتار میشوند. عمل کافر اگر خوب باشد مثل سرابی است که هیچ ثمره ای برای او ندارد و اگر هم زشت باشد مثل ظلماتی است که او در ظلمات عمل خود گرفتار شده و هر چه بیشتر عمل میکند بیشتر در تیرگی عمل خود فرو میرود.
سومین عامل: شرایط ظلمانی و فتنه زده در جامعه
تفسیر روایی آیه
از جمله روایاتی که مرحوم کلینی در کافی دارد میفرماید: این امواج متلاطم (وقتی خلافت جامعه اسلامی در دست منافقان بود منافقین) تاریکی را به وجود آوردند که «إِذا أَخْرَجَ الْمُؤْمِنُ یدَهُ فِی ظُلْمَةِ فِتْنَتِهِمْ لَمْ یکدْ یراها»[5]. مومن محب اهلبیت و کسی که دوستدار اهلبیت هست وقتی در این شرایط تاریک و ظلمانی و فتنه زده دست خودش را بیرون می آورد دست خود را نمی توانست ببیند و «وَ مَنْ لَمْ یجْعَلِ اللَّهُ لَهُ نُوراً». کسی که خدای متعال در این تاریکی متراکم برای او نوری قرار ندهد (روایت اینطور معنا میکند که «إِمَاماً مِنْ وُلْدِ فَاطِمَةَ سلام الله علیها». کسی که خدای متعال در این ظلمات نامی از فرزندان فاطمه سلام الله علیها برای او قرار ندهد که به آن نور متمسک باشد. ) «یهْدِی اللَّهُ لِنُورِهِ مَنْ یشاءُ» [6]. برای این شخص نه تنها در دنیا که در آخرت هم نوری نخواهد بود. «فَما لَهُ مِنْ نُورٍ إِمَامٍ یوْمَ الْقِیامَةِ» [7]. اگر در دنیا به نور ائمه علیهم السلام مقتدی نشود در آخرت هم در ظلمات خواهد بود که در آیات قرآن هم این را بیان میکند.
منافقین و تقاضای نور از مومنین
«یوْمَ یقُولُ الْمُنافِقُونَ وَ الْمُنافِقاتُ لِلَّذینَ آمَنُوا انْظُرُونا نَقْتَبِسْ مِنْ نُورِکمْ قیلَ ارْجِعُوا وَراءَکمْ فَالْتَمِسُوا نُوراً فَضُرِبَ بَینَهُمْ بِسُورٍ لَهُ بابٌ باطِنُهُ فیهِ الرَّحْمَةُ وَ ظاهِرُهُ مِنْ قِبَلِهِ الْعَذابُ» [8].قرآن وقتی حالات منافقین را بیان میکند می فرماید روز قیامت هم نوری ندارند. و از مومنین نور طلب میکنند و می گویند که «انْظُرُونا نَقْتَبِسْ مِنْ نُورِکمْ». تامل داشته باشید صبر کنید تا ما هم از نور شما استفاده کنیم. پاسخ می شنوند که اگر می خواهید نوری بدست بیاورید جای نور در عالم دنیا بوده نور که اینجا بدست نمی آید. حجابی بین این بهشتی ها و منافقین ایجاد می شود. در هر صورت آن ظلماتی که اینها ایجاد کردند ظلمات وجود خودشان است اینها اول عین ظلمت هستند، ثانیا تاریخ را ظلمانی کردند و حجاب مردم شدند. لذا در روایت هست که حکومت ظلمانی «وَ اللَّیلِ إِذا یسْرِ» [9]. تا دوره دولت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف ادامه دارد.
فتنه ارث نبردن از پیامبر صل الله علیه و آله و سلم
چهارمین عامل: محاصره اقتصادی علی علیه السلام
اگر فضا روشن باشد و اگر مردم به سمت خدای متعال حرکت کنند که خداوند «اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ»[10]. است، (اگر نور اللهی را در جامعه کنار نزده باشند و حجاب وظلمات نیامده باشد. ) در چنین فضایی که انسان می خواهد به سمت خدا حرکت کند آیا ممکن است در جامعه تاریکی و انحراف اتفاق بیافتد!؟ ولی بعد از رحلت پیامبر صل الله علیه و آله و سلم، منافقین در جامعه تاریکی و انحراف ایجاد کردند و آمدند به اسم اسلام و خلافت، فدک را که ملک شخصی حضرت زهرا سلام الله علیها بود گرفتند. باغات فدک از باغاتی بود که نفس قرآن می گوید متعلق به عموم مسلمین نیست بخاطر اینکه قلعه های دشمن با جنگ و درگیری نظامی فتح نشدند و مطابق نص قرآن آن قلعه ها متعلق به مسلمانها نیست تا بین مسلمانها تقسیم بشود و خدای متعال دستور داده اینها را به فاطمه زهرا ببخشند. غیر از این، هدایای فراوانی دیگری هم است که به حضرت هدیه شده بودند (و اینها در تاریخ ثبت شدند و همه را از حضرت گرفتند. )
در زمان پیامبر صل الله علیه و آله و سلم آیه نازل شد که «فَآتِ ذَا الْقُرْبی حَقَّهُ» [11]. و به خاطر همین، پیامبر صل الله علیه و آله و سلم قباله فدک را به فاطمه زهرا سلام الله علیها دادند. ولی دشمنان علی علیه السلام برای اینکه حضرت را در محاصره اقتصادی قرار بدهند فدک را از حضرت گرفتند. حضرت آمد در مسجد خطبه خواند و خطبه حضرت نقل شده و ضبط شده، از جمله ابن ابی الحدید و دیگران نقل کردند. این خطبه را مدارک اهل سنت هم نقل کردند. حضرت خطبه را خواندند یک نفر هم نتوانست جوابی بدهد.
خطبه حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها
حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها وقتی وارد مسجد شدند ابتدا یک ناله ای کشیدند که همه مسجد به ناله آمدند. وقتی فوران عواطف مردم فروکش کرد حضرت شروع کردند به خطبه خواندن، وقتی خطبه تمام شد صحابه ای به حضرت گفت: بله، دختر رسول الله شما درست می فرمایید ولی من ازپدرت شنیدم که فرمودند: ما انبیاء ارث بجا نمیگذاریم. به او گفتند کسی دیگری هم این حدیث را نقل کرده و شنیده؟ دیدند هیچ کس دیگری نه این حدیث را شنیده و نه نقل کرده است و تنها راوی آن همین است. بعد حضرت فرمودند: در کتاب خداست که من ارث نبرم. تو از پدرت ارث میبری من ارث نمیبرم. آیه خداوند را خواند که «وَرِثَ سُلَیمانُ داوُدَ» [12]. فرمودند: چطور انبیاء ارث میبرند. (به آیه قرآن استشهاد کردند. ) آن صحابی برگشت گفت دختر رسول الله ما می خواهیم اینها را برای خرج مسلمین و بیت المال مصرف کنیم. میخواهی از اموال شخصی من استفاده کنید. یک نفر به یاری حضرت نیامد با اینکه حضرت در خطبه اش فرمود: هم توانایی دارید و هم سلاح، رزم آزموده نیستید که دفاع نکنید.
عواقب برگشت جامعه از خدا
این عجیب نیست که کسی از حضرت طرفداری نکرد؟ واقعا اگر فضا فضای روشنی باشد کسی که رسول گرامی اسلام آن توصیفات را در قبال او دارد که سنی و شیعه نقل کردند پیامبر فرمودند: با غضب فاطمه، پروردگار غضب میکند و با رضای او پروردگار راضی می شود. در جای دیگری فرمودند: «فَاطِمَةُ سَیدَةُ نِسَاءِ الْعَالَمِینَ» [13]. فاطمه سرور زنان عالم است. در فرموده دیگری هست که چهار نفر سوار در قیامت وارد محشر میشوند که یکی از آنها فاطمه سلام الله علیه است. یک چنین شخصیتی آمده در مسجد خطبه میخواند و کمک میخواهد یک نفر هم اجابت نمیکند.
مرتد شدن مسلمانان
شبانه امیرالمومنین به همراه فاطمه زهرا سلام الله علیها و حسنین: در خانه مهاجر و انصار را می زدند و از آنها در خواست کمک میکردند. می فرمودند: مگر شما درغدیر نبودید؟ مگر شما ماجرای بیعت را نمی دانید؟ یک نفر هم اجابت نکرد. اگر واقعا فضا فضای روشنی باشد خدا خواهی در یک جامعه ای باشد و مردم بخواهند به طرف خدا بروند آیا همچنین ماجرایی اتفاق میافتد؟ پیداست که این جامعه از خدا برگشته است. این همان چیزی است که در روایت آمده «لَمَّا قُبِضَ ارْتَدَّ النَّاسُ عَلَی أَعْقَابِهِمُ کفَّاراً إِلَّا ثَلَاثَةٌ سَلْمَانُ وَ الْمِقْدَادُ وَ أَبُو ذَرٍّ الْغِفَارِی» [14]. مردم بعد از پیامبر صل الله علیه و اله و سلم به ماقبل خود بعثت برگشتند غیر از سه، چهار نفر. برگشتند به همان انگیزه هایی که (انگیزه های قومی وقبیله ای) پیامبر صل الله علیه و اله و سلم تلاش کردند آنها از بین ببرند.
چون بسیاری از اینهایی که در اطراف جزیره العرب بودند تازه مسلمان بودند. «یدْخُلُونَ فی دینِ اللَّهِ أَفْواجاً» [15]. پس از فتح مکه که اقتدار قریش در هم شکست قبایلی که در اطراف بودند به سرعت اسلام می آوردند لذا اسلام وارد عمق جان آنها نشده بود. بعضی از آنها هم وقتی حضرت رحلت کردند فکر کردند ماجرا تمام شده است اعلام ارتداد کردند ولی آنهایی که به نام ارتداد کشته شدند همه اینطور نبودند. در تاریخ ثبت شده است موارد متعددی است که محققین نقل کردند که آنها را متهم به ارتداد کردند و آنها را ازدم تیغ گذراندند وبدترین تجاوزها را در حق آنها روا داشته اند. از جمله در مورد مالک بن نویره است. مالک از قبیله بنی تمیم بود که پس از اینکه اسلام آورد حضرت به او ماموریت دادند مسئول گرد آوری بیت المال و ذکوات شود و وقتی آمد دید کس دیگری بالای منبر جای رسول الله صل الله علیه و آله و سلم نشسته گفت: خلیفه رسول الله کجاست؟ آن کسی که پیامبر فرموده که این نیست. گفتند: مرد اعرابی بیابان نشین نبودی و در نبود تو در مدینه اتفاقات مهمی افتاده است. دستور دادند او را از مسجد بیرون کردند و بعد هم کسی را بدنبالش فرستادند و هجوم بردند (بعد از اینکه حاضر شدند زکات مال خودشان را بدهند و همه شئون و تکالیف را انجام بدهند. ) غارت و تجاوز کردند و مالک بن نویره را به قتل رساندند. بعد هم در توجیه کار عامل این جنایات گفتند: اجتهاد کرده و به اجتهاد خودش عمل کرده است.
پنجمین عامل: قرائت های مختلف از دین
قرائت های مختلف از دین را برسمیت شناختند. هرکس هر کاری خواست می کرد و میگفت اجتهاد و فهم من از دین خدا این است و این یکی از کارهایی است که زمینه ساز تحریف دین بوده است و باعث این کار از دست رفتن معرف دینی بود. با این کار روی نقطه ضعف هایشان را می پوشاندند.
مرحوم علامه امینی؛ در الغدیر یک جمله بسیار لطیفی از مدارک اهل سنت نقل میکند و میگوید: هم برای علی(ع)و هم برای معاویه و طلحه و زبیر رضی الله عنه میگفتند. این زمینه فاسدی است که ایجاد کردند و هرکس هم هر کاری میکرد اسم آن را اجتهادات می گذاشتند در حالی که اجتهاد در دین یک حساب و کتابی دارد، همه چیز را که نمی شود به دین نسبت داد. هیچ چیز با ضد خودش که برابر نمی شود.
اقدامات دشمنان برای تضعیف معنوی علی علیه السلام
ششمین عامل: تضعیف معنوی علی علیه السلام
بعد از محاصره اقتصادی، علی علیه السلام را تضعیف معنوی هم کردند. بخصوص معاویه دستور داد که علیه امیرالمومنین روایات جعل کردند و در مدارک اهل سنت از این روایات زیاد است. موقعیت معنوی امیرالمومنین علیه السلام را تنزل دادند و او را متهم به حرص بر دنیا و قدرت طلبی و غیر اینها کردند و اینها هم تثبیت شد تا جایی که ابن ابی الحدید نقل میکند در دوران معاویه و بنی امیه بر هفتاد هزار منبر امیرالمومنین علی علیه السلام را لعن میکردند و اگر خطیب جمعه ای یادش میرفت در خطبه نماز جمعه العیاذ بالله امیرالمومنین را لعن کند نماز خودش را قضا میکرد. این را رکن خطبه خودشان میدانستند و از طرفی هم در زمان معاویه، به استاندارها نامه دادند کسی که روایتی در فضیلت آل ابی طالب و امیرالمومنین نقل کند خونش هدر است و هرکس او را بکشد مجازات نمی شود. به خاطر همین اصحاب امیرالمومنین روایت را مخفیانه در خلوت به افراد مورد اعتماد میگفتند و تاکید میکردند روایت را نقل نکن مگر اینکه تو هم همینطور به او اعتماد داشته باشی. اینطور فضایل حضرت دست به دست گشته است و بالعکس دستور داد در فضیلت کسان دیگری حدیث جعل کنند. آنقدر حدیث جعل کردند که گفت دیگر بس است. دستور داد هر فضیلتی که برای آل ابی طالب نقل شده شما برای دیگران نقل کنید. لذا نوع روایاتی که در اهل سنت در فضیلت بعضی از صحابه ها نقل میکنند از نظر لحن و سیاق و مضمون همان چیزهایی هست که در فضایل اهل بیت نقل شده و مشهود است که یکی از این دوتا جعلی است نمی شود که هر دوتا درست باشد و معلوم است کدام مجعول است. مثلا جعل کردند پیران اهل بهشت دو نفر از اصحابند. پیداست که این در مقابل همان حدیث معروف هست که پیامبر صل الله علیه و آله و سلم میفرماید: «الْحَسَنُ وَ الْحُسَینُ سَیدَا شَبَابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ» [16].
شخصیت سازی و بدل سازی در برابر امیرالمومنین علیه السلام
در برابر امیرالمومنین شخصیت سازی و بدل سازی کردند. حضرت در خطبه قاصعه وقتی ماجرای شورا را نقل می کند می فرماید: شورایی درست کردند و شش نفر را در این شورا گذاشتند. چه شورایی؟ کی من با آنها قابل مقایسه بودم. تعبیر حضرت را ببینید که می فرماید: کی من با آنها قابل مقایسه بودم که حالا بخواهند مرا با آنها هم سنگ بکنند ولی مرا با آنها در یک شورا قرار دادند. نفس این شورا و قرار دادن امیرالمومنین علیه السلام و دیگران در این شورا معنایش این است که هم سنگ امیرالمومنین علیه السلام هستند. لذا زبیر که در این شورا به نفع امیرالمومنین علیه السلام رای داده است و داماد ابی بکر هم هست در مقابل ابی بکر شمشیر کشیده و بیعت نکرده و کم کم خودش را هم سنگ و هم طراز امیرالمومنین علیه السام می داند و وقتی خلافت به حضرت میرسد در مقابل حضرت صف بندی میکند و جنگ جمل را به راه می اندازد. این یکی از کارهای رایج دنیای سیاست است که الآن هم وجود دارد. برای یک شخصیت برجسته که دارای جایگاه حقیقی است بدل درست میکنند تا اورا تنزل بدهند و اینها این کار را با تدبیرهای فراوان انجام دادند.
هم سنگ کردن برترین و شقی ترین انسانها
ابن ابی الحدید نقل میکند معاویه اگر در دوره پیامبر صل الله علیه و آله و سلم بخواب هم می دید که سر حکومت با امیرالمومنین دعوا می کند خواب خود را تعبیر نمی کرد میگفت خوابم پریشان است. ولی کار را به جایی رساندند و حضرت را آنقدر تنزل دادند که هم سنگ معاویه شد. با معاویه ای که بعد از فتح مکه به جبر شمشیر یک اسلام ظاهری آورده است و کفر او مسلم است. و چه آن موقعی که علنا کافر بوده و چه بعد از آن در توطئه هایی که بر علیه اسلام بوده دست داشت.
معاویه ای که از روز اول تنها کسی است که برای اسلام خطر می کرده و علی علیه السلام تنها کسی است که خون و جان خودش را در این راه گذاشته و پروانه وار دور رسول الله میگشت، در جاهایی که دیگران فرار میکردند او می ایستاد و یک تنه از اسلام دفاع میکرد. بی انصاف ها نام این را پهلوانی می گذارند. این غلط است مسئله پهلوانی نیست مساله صلابت و شدت روحیست. اگر انسان به یک هدفی تعلق نداشته باشد که در دوره غربت آن هدف، در دوره ای که خطر او را تهدید می کند، در دوره ای که این هدف سرمایه گذاری میخواهد آدم دنبال این هدف نمی رود.
امیرالمومنین در دوره غربت اسلام هر کجا اسلام در خطر بوده در صف اول بود. این مهم است مساله این نیست که حضرت شجاع و پهلوان است، ما شجاع و پهلوان زیاد داریم اما شجاع و پهلوان که نمی آید برای اسلام خطر کند. بی انصافها مسئله شجاعتهای حضرت را به پهلوانی تفسیر میکنند و میگویند بله حضرت امیر یک پهلوانی بود. مسئله این نیست مسئله شدت روحی حضرت و تعلق روحی حضرت به رسول الله و اسلام است. لذا در روایات هست و مرحوم فیض هم در تفسیر صافی ذیل آیات مبارکه سوره آل عمران که درباره جنگ احد است این را دارد که وقتی همه از دور حضرت پراکنده شدند و شیطان ندا داد که بیایید پیامبر کشته شده اند همه پراکنده شدند امیرالمومنین پروانه وار دور حضرت میگشت. در روایت هست که جبریل چندین بار زیر بغلهای علی علیه السلام را گرفت.
با تمام وجود ایستاده بود وهفتاد زخم کاری بر پیکر حضرت وارد شده بود ولی حضرت مقاومت کرد تا صحنه جنگ را دوباره برگرداند. در آن موقع یکی دیگر از صحابی ها آمد و گفت آمدم تا من هم دفاع کنم و شمشیر بزنم پیامبر فرمود: برو! «إِنَّ عَلِیاً مِنِّی وَ أَنَا مِنْهُ» [17]. اگر میبینی علی دور و بر من ایستاده و من اجازه میدهم در این صحنه خطر کند بخاطر این است که من علی هستم و علی من است ما یک نفر هستیم. نمی شود اسم اینها را پهلوانی گذاشت، این شدت و صلابت روحی و تعلق خاطر به هدفی است که هیچ چیز را در برابر او به رسمیت نمی شناسد که متوجه خودش و جان خودش نیست. چنین انسانی که فانی در پیامبر و اهداف اوست این قابلیت خلافت را دارد پهلوانی که شایستگی خلافت نمی آورد. نمیخواهم شجاعتهای حضرت را نفی کنم ولی آنها را به پهلوانی تفسیر کردن کار درستی نیست اینها علامت چیز دیگری است. علامت عظمت و شدت روح و تعلق خاطر به اسلام و حضرت رسول صل الله علیه و آله و سلم است.
ذکر مصیبت
اباعبدالله الحسین علیه السلام
حاکمان منافق معنی اسلام و مسلمانی عوض شد و الا مسلمان که دست به قتل سید الشهدا نمی زند. مسلمان که فرزند پیامبر خدا را بین دو نهر آب لب تشنه به قتل نمی رساند. مسلمان که اسب بر بدن پسر پیامبر خدا نمی تازاند.«السلام علیک یا ابا عبدالله و ارواح التی حلت بفنائک علیک منی سلام الله ابدا ما بقیت و بقی الیل و النهار و لا جعل الله الاخر العهد منی لزیارتکم. السلام علی الحسین و علی علی بن الحسین و علی اولاد الحسین».
آقا اباعبدالله وقتی تنها شد از خیمه ها خداحافظی و قصد میدان جنگ کرد. ابتدا لشگر را نصیحت و موعظه کرد. روبروی لشگر ایستاد و فرمود: آی مردم آیا من حلال خدا را حرام کردم؟ حرامی از حرام های خدا را حلال کردم؟ آیا خونی از شما ریختم؟ مالی از شما بردم؟ گفتند: نه. فرمود: پس چرا شما قصد کشتن مرا دارید؟ چرا خون مرا حلال و مباح میدانید؟ یک جوابی به حضرت دادند حضرت در همانجا بلند بلند گریه کرد. گفتند: «حسین بغضا لابیه». جرم تو این است پسر علی هستی! لذا دست به قبضه شمشیر برد و رجز میخواند و به دشمن حمله میبرد « انَا ابنُ عَلی الْخَیرِ مِنْ آلِ هاشِمٍ، کفانی بِهذا مَفْخَراً حینَ افْخَر » [18]. جوری به لشگر حمله برد که مقاتل نوشته اند لشگر سی هزار نفری به سمت کوفه برگشتند ولی وقتی آقا لحظه ای ایستاد و «فوقف لیستریح فرمی بحجرٍ فوقع فی جبهته فسالت الدماء علی وجهه فرفع ثوبه لیمسح الدم عن وجهه، فرمی بسهم فوقع فی قلبه، فأخرجه من وراء ظهره» [19]. برای استراحت تکیه به نیزه داد، عمر سعد دستور داد لشگر از هر ناحیه او را محاصره کنید. لشگر دور سیدالشهدا را گرفتند.
فلک سنگی فکند از دست دشمن
به پیشانی وجه الله احسن
خون صورت حضرت را گرفت. دامن پیراهن را بالا آورد تا خون را از صورت پاک کند که قلب وسینه مطهر او را هدف تیر سه شعبه قرار دادند. آقا خم شد و تیر را از پشت سر بیرون آورد. آقا میفرمود: «لا حول ولا قوه الا بالله». ولی دیگر توان جنگیدن نداشت. ذوالجناح هم دیگر تاب استقامت نداشت.بلند مرتبه شاهی ز صدر زین افتاد اگرغلط نکنم عرش بر زمین افتاد
پی نوشت ها:
[1] نهج البلاغة/ امام علی7/ 3 و من خطبة له ع و هي المعروفة بالشقشقية و تشتمل على الشكوى من أمر الخلافة ثم ترجيح صبره عنها ثم مبايعة الناس له! ….. ص: 48.
[2] نهج البلاغة/ امام علی7/ فضل الوحي ….. ص: 300.
[3] النور/ 40.
[4] النور/ 39.
[5] الكافي/ شیخ کلینی/ج1/ باب أن الأئمة ع نور الله عز و جل ….. ص: 194.
[6] النور/ 35.
[7] الكافي/ شیخ کلینی/ج1/ باب أن الأئمة ع نور الله عز و جل ….. ص: 194.
[8] الحديد/ 13.
[9] الفجر/ 4.
[10] النور/ 35.
[11] الروم/ 38.
[12] النمل/ 16.
[13] أمالي الصدوق/ المجلس الثاني و السبعون…. ص: 473.
[14] بحارالأنوار/ مجلسی/ج28/ تبيين ….. ص: 242.
[15] النصر/ 2.
[16] بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار/ مجلسی/ج10/ باب 20 ما كتبه صلوات الله عليه للمأمون من محض الإسلام و شرائع الدين و سائر ما روي عنه ع من جوامع العلوم ….. ص : 352.
[17] أمالي الصدوق/ المجلس السادس و الثلاثون….ص: 197.
[18] زمينههاى قيام امام حسين(ع)(ج2) شخصيت خانوادگى و نسبى امام حسين(ع) ….. ص : 138.
[19] ابصارالعين في انصارالحسين/ في أحوال أبي عبدالله الحسين(ع) إجمالا من ولادته إلى قتله….ص: 42.
منبع: حوزه
Views: 0