روحیات نوجوان

روحیات نوجوان

خانه / پیشنهاد ویژه / روحیات نوجوان

عاری بودن از زشتی ها، قابل مؤاخذه بودن، افراط داشتن در محبّت، داشتن ظرفیّت بالای معنوی، استقلال طلبی نوجوانان، نفوذ کلام نوجوان در والدین، شجاعت نوجوان، پذیرش مواعظ، سادگی و زود باور بودن، علاقه به ورزش و گردش و تفریح، تقلید پذیری. که هر کدام از این موارد ممکن است شتاب دهنده و یا کاهنده رشد معنوی نوجوانان گردد.

روحیات نوجوان

هیات: سیر تربیتی انسان جهت رسیدن به کمالات و لقاء الله در سیر تفکری قرآن و مکتب ائمه علیهم السلام از کودکی و حتّی از زمان انعقاد نطفه آغاز می گردد. مجموعه رفتارهای والدین هنگام انعقاد نطفه، هنگام بارداری، هنگام شیرخواری تأثیر مستقیمی در هدایت و رشد معنوی کودک دارد. امّا یکی از مراحل بسیار مهمّ و حسّاس و سرنوشت ساز برای هر انسان، دوران نوجوانی او است. دورانی که انسان یک پای علایقش در دوران کودکی و پای دیگر خواسته هایش در دوران جوانی بسر می برد.  نوجوان دائماً مشغول درگیری های فکری است. او بدنبال تثبیت و تحکیم شخصیّت خویش است و تا به ثبات رسیدن شخصیّتش رنج های بسیاری را هم خود و هم اطرافیانش متحمّل می گردند.

از همی نرو شناخت روحیه های شخص نوجوان هم برای خود او و هم برای والدین و اطرافیانش امری بسیار مهمّ بنظر می آید، تا بتوانند چالش های این دوره سنّی را با آمادگی و آگاهی بیشتر بگذرانند و در این برهه زمانی با موفّقیّت و سربلندی مسیر بندگی و لقاء الله را طیّ نمایند.

روحیات نوجوان
روحیات نوجوان

بررسی معنای نوجوان در لغت

در زبان عربی به نوجوان، غلام می گویند. [۱]ریشه اصلی غلام از مادّه غلم می باشد. یعنی خروج از اعتدال در مطلق شهوت داشتن و این معنی متجلّی می یابد در کودک تا زمانی که محتلم گردد و عقل او به بلوغ فکری برسد و بعد از آنکه شهوت جنسیّ او فعّال گردد.کلمه غلام در اصل صفتی است بر وزن شُجاع. به کسی غلام می گویند که در او مطلق شهوت در لهو و لعب و کلام و غیر این ها متجلّی می گردد، در حالی که در طفل این موارد متجلّی نمی گردد. مصداق اتمّ این معنا آنجایی است که او زندگی می کند بر اساس شهوت در هر جهتی که می خواهد باشد.[۲] گاهی نوجوان را به زبان عربی فَتی می خوانند و علّت آن را تازگی جسم و روح آن می دانند. همان گونه که استفتاء در اصل به معنای مطالبه اخبار جدید هست.[۳] در زبان عربی دختر نوجوان را جاریه می خوانند، زیرا که نشاط جوانى در تمام وجودش جریان دارد.[۴]

از تعبیرات مختلفى که در لغت عرب آمده مى توان استفاده کرد که کلمه غلام حدّ فاصل میان طفل (کودک) و شابّ (جوان) است که در زبان فارسى از آن تعبیر به نوجوان می شود.[۵]

بررسی واژه غلام در قرآن

در قرآن کریم ۱۳ مرتبه از کلمه غلام و هم خانواده هایش استفاده شده است.

۱٫ گاهی مراد از غلام فرزندی است که تازه بدنیا می آید:

« قالَ رَبِّ أَنَّى یَکُونُ لی غُلامٌ وَ کانَتِ امْرَأَتی عاقِراً وَ قَدْ بَلَغْتُ مِنَ الْکِبَرِ عِتِیّاً».[۶] گفت: پروردگارا، چگونه براى من فرزندى خواهد بود در حالى که زن من از ابتدا نازا بوده و خودم هم از پیرى به فرتوتى رسیده   ام.

۲٫ گاهی مراد از غلام کودکی غیر بالغ است:

   «وَ أَمَّا الْجِدارُ فَکانَ لِغُلامَیْنِ    یَتیمَیْنِ فِی الْمَدینَهِ ….».[۷] و اما آن دیوار از آن دو پسر نوجوان یتیم در شهر بود و ….

البته باید توجه داشت که  غالباً کلمه غلام در خصوص طفل غیر بالغ استعمال می گردد.

۳٫ گاهی از غلام بشارت الهی اراده می شود.

یکی دیگر از نکاتی که در قرآن به آن اشاره شده است این است که غلام و فرزند نوجوان از طرف خدا نعمتی است که به آن بشارت داده شده است.

« فَأَوْجَسَ مِنْهُمْ خیفَهً قالُوا لا تَخَفْ وَ بَشَّرُوهُ بِغُلامٍ    عَلیمٍ».[۸] پس از آنها احساس وحشت کرد، گفتند: مترس؛ و او را به پسرى بس دانا مژده دادند. در آیات و روایات اسلامی خصوصیت مختلفی برای نوجوان بیان شده است که از جمله می توان به موارد زیر اشاره کرد:

۱٫ عاری بودن از زشتی ها

در زبان عربی گاهی از نوجوان تعبیر به أمرَد می شود. وقتی درختی برگ و بار ندارد به آن شجر أمرَد می گویند و وقتی زمینی خاکی و بیابانی که در آن هیچ گونه گیاهی نمی روید به آن رمله مَرداء می گویند. از همین باب است که نوجوان را أمرَد می گویند، زیرا آن ها از شائبه   ها و زشتى   ها عارى هستند. چنانکه میگویند «مَرَدَ فلان عن القبائح» او از زشتى   ها دورى کرد.[۹] البتّه از ویژگی های ظاهری نوجوان نیز بدون ریش بودن ایشان است و از همین باب هم به ایشان امرد می گویند.

۲٫ قابل مؤاخذه بودن

در گفتار عرب آمده است: بَلَغَ الغَلامُ الحَنَثَ. یعنی نوجوان    به سنّ بلوغ و مؤاخذه به گناهان رسیده است.[۱۰] حَنَث به معناى گناه است. پس یکی دیگر از خصوصیّات نوجوانان این است که با توجّه به رشد ایشان در فهم و شعور و احتمال ارتکاب معاصی، می توان ایشان را مؤاخذه نمود، برخلاف اطفال و کودکان.

۳٫ افراط داشتن در محبّت

بعد از آنکه حضرت یوسف علیه السلام به فرمانروایی و قدرت می رسد، وقتی حضرت زلیخا را می یابد، از او علّت رفتارها و نامهربانی هایی که با او داشته است را می پرسد. حضرت زلیخا که در این زمان زنی مؤمنه و پاکدامن گشته بود، علّت این امر را نوجوان بودن خویش می داند و اینکه نتوانسته است محبّت خویش را نسبت به یوسفی که سرآمد همگان در زیبایی بوده است را بگیرد. [۱۱]

۴٫ داشتن ظرفیّت بالای معنوی

در زمان حضرت ابراهیم علیه السلام ستاره پرستى رایج بود و مردم ستاره را در تدبیر هستى مؤثّر مى    دانستند. از همینرو ایشان به محاجّه با آنان پرداخته بودند. طبق تفاسیر متعدّد، حضرت ابراهیم علیه السلام در آن زمان نوجوان بودند.[۱۲] و این نشان دهنده قدرتی است که یک نوجوان در پذیرش حقیقت و شناخت آن دارد و وقتی شخصی حقیقت را شناخت و به آن عمل کرد و از کسی یا چیزی نترسید، خداوند دید ملکوتی به ایشان عنایت می نماید.

« وَ کَذلِکَ نُرِی إِبْراهِیمَ مَلَکُوتَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ لِیَکُونَ مِنَ الْمُوقِنِینَ».[۱۳] و همان گونه (که به ابراهیم گمراهى پدر و قومش را مى   آموختیم) به ابراهیم مالکیت و ربوبیت تامّه (خود) بر آسمان   ها و زمین را نشان مى   دادیم (براى آنکه دانا و توانا در استدلال شود) و براى آنکه از باورکنندگان باشد. آرى، یک نوجوان هم می    تواند با رشد معنوى، به دید ملکوتى دست یابد. در دوران دفاع مقدّس بسیاری از نوجوانان وجود داشتند که عارفانه مشق عشق می کردند و عاشقانه به استقبال شهادت می رفتند. که یکی از این افراد شهید حسین فهمیده می باشد که به تعبیر امام خمینی رحمه الله علیه همچون یک رهبر رفتار نمود و جان خویش را نثار مسیر انقلاب و اسلام نمود. گاهى در نوجوان ها، استعدادى یافت می شود که سایر بزرگترها را به تواضع وا مى دارد.[۱۴]در رسیدن به کمالات معنوى، یک نوجوان هم مى   تواند خود را به مرز اولیاى  پیر برساند.[۱۵]

روحیات نوجوان
روحیات نوجوان

۵٫ استقلال طلبی نوجوانان

یکی از دلایلی که حضرت یعقوب علیه السلام فرزند دلبند خویش را همراه برادرانش راهی بیابان کرد، حسّ استقلال طلبی ای بود که حضرت یوسف علیه السلام در آن سنّ نوجوانی بدنبال آن بود. فلذا با وجود عشق پدرى به فرزند و دفاع از او در برابر احتمال خطر، راضی به رفتن ایشان شد، هر چند به قیمت تحمّل مشکلات و اندوه شد.[۱۶]

۶٫ نفوذ کلام نوجوان در والدین

در تاریخ، مواردی همچون پسر زبیر یا پسر عمر سعد، بسیار داریم که با توجّه به نفوذ کلامشان، راه پدرشان را بر سعادت بستند و آنان را جهنّمی نمودند و بالعکس هم وجود دارد که نوجوان مؤمنی با کلامش سبب عاقبت بخیری پدرش گشته است. به یکی از این موارد در ذیل اشاره می نماییم:

شأن نزول آیات پنجم تا هشتم سوره منافقون، به طور خلاصه بدین قرار است: بعد از جنگ بنى المُصطَلق که در سال ششم هجرى اتّفاق افتاد، هنگام بازگشت به مدینه، میان دو نفر از مسلمانان که یکى از مهاجران و دیگرى از انصار بود، بر سر گرفتن آب از چاه اختلاف شد و هر کدام براى غلبه بر دیگرى از رفقای خود کمک خواستند. زید بن اَرقَم که نوجوانى بود، این اتّفاق را به پیامبر گزارش داد و منجر به ختم غائله شد و پیامبر آن افراد را مجازات و تنبیه نمود و مسلمانان از اینکه پیامبر به حرف یک نوجوان ترتیب اثر داده است و بزرگان عرب را تنبیه کرده است متعجّب بودند. فرزند عبداللّه بن اُبَىّ که از مؤمنان واقعى بود، با پدر خود سخن می گفت و او را مجاب به عذر خواهی از پیامبر نمود. او به پدر خویش می گفت: آیا تو که عزیزترین شخص مدینه    هستى مى   خواهى پیامبر را خارج    کنى؟ هرگز نمى    گذارم وارد مدینه شوى، مگر آنکه پیامبر اکرم اجازه دهد. یک نمونه دیگر از قدرت نفوذ کلام نوجوان بر والدینش آیه ذیل می باشد: « وَ أَمَّا الْغُلامُ فَکانَ أَبَواهُ مُؤْمِنَیْنِ فَخَشِینا أَنْ یُرْهِقَهُما طُغْیاناً وَ کُفْراً».[۱۷] و اما آن نوجوان (کافر و سرکش بود و) پدر و مادرش مؤمن بودند، پس ترسیدیم که آن دو را به طغیان (در عمل) و کفر (در اعتقاد) وادار نماید.

در جریانی که حضرت خضر علیه السلام به فرمان خداوند آن نوجوان را کشت و حضرت موسی علیه السلام علّت آن را جویا شد، دلیلی که حضرت خضر علیه السلام بر حضرت موسی علیه السلام می آورد این است که این نوجوان در حال فشار آوردن بر والدینش بود تا کافر و طاغوتی شوند، لذا برای حفظ ایمان والدینش این کار را کردم و در عوضش خداوند بدانها فرزندی مؤمن عنایت می فرماید.

۷٫ شجاعت نوجوان

با توجّه به رها بودن نوجوان از تعلّقات مادّی و وابستگی کم ایشان به جهان مادّی به راحتی از جان خود می گذرد و خون خود را نثار الله می نماید. یکی از موارد قرآنی اثبات کننده شجاعت نوجوان، جریان حضرت داوود است که در لشکر حضرت طالوت قرار داشت و نوجوانی بیش نبود و پهلوان طاغوت بنام جالوت را شکست می دهد در زمانی که کسی جرأت مقابله با او را نداشته است.[۱۸]

۸٫ پذیرش مواعظ

شخصیّت نوجوان بگونه ای است که در برابر کلمات حقّ و مواعظی که رنگ و بوی الهی دارد و در آن هیچگونه تحقیر و سرزنش نمی باشد سر تعظیم فرو می آورد. زیرا که صفحه دل او همچنان پاک می باشد و فطرتش دست نخورده باقی مانده است و دستخوش رذائل و آلودگی های دنیوی نشده است.

از همینرو امام  صادق علیه السلام می فرمایند: «عَلَیْکَ بِالْأَحْدَاثِ، فَإِنَّهُمْ أَسْرَعُ إِلى کُلِّ خَیْرٍ».[۱۹] یعنی شما را سفارش می کنم به پرداختن به نوجوانان. زیرا که ایشان زودتر از سایر افراد به سمت هر خیری روی می آورند. حضرت اسماعیل علیه السلام وقتی پدر با او سخن می گوید و از مأموریت الهی نسبت به ذبح او سخن می گوید نسبت به اوامر الهی تبعیّت می نماید، با وجود آنکه ایشان در آن زمان نوجوانی بیش نبود. ایشان به پدر خویش می فرماید: اى پدر! آن چه را مأمور شده   اى انجام ده که به زودى اگر خدا بخواهد مرا از صبر کنندگان خواهى یافت.[۲۰] با نوجوان باید با زبان موعظه سخن گفت، نه سرزنش. «وَ هُوَ یَعِظُهُ یا بُنَیَّ»[۲۱]

روحیات نوجوان
روحیات نوجوان

۹٫ سادگی و زود باور بودن

در روایتی از امام صادق علیه السلام می خوانیم که ایشان می فرمایند:

« بَادِرُوا أَحْدَاثَکُمْ بِالْحَدِیثِ قَبْلَ أَنْ تَسْبِقَکُمْ إِلَیْهِمُ الْمُرْجِئَهُ».[۲۲] فرزندان نوجوان خود را با احادیث ما آشنا کنید قبل از آنکه مرجئه(فرق انحرافی) ذهن آنها را بربایند. قبل از آنکه دشمنان و کافران فکر و ذهن نوجوان و جوان را برابیند، وظیفه والدین و معلمین و پرورش دهدنگان دینی و ایمانی هست که آنان را با تفکرات اسلامی و قوانین الهی آشنا نمایند والا از این روحیه زود باوری و سادگی آنان دشمنان استفاده می کنند و آنان در چنگال اغراض پلید شیطانیان قرار خواهند گرفت. همانگونه که دواعش و وهّابیون ملعون با فکر و ذهن جوانان و نوجوانان بیچاره انجام می دهند و آنان را به قربانگاه آتش و دوزخ می افکنند.

روحیات نوجوان
روحیات نوجوان

۱۰٫ علاقه به ورزش و گردش و تفریح

نوجوانان غالباً به ورزش و تفریح علاقه خاصّی دارند و گاهاً دشمنان از این علاقه براى رسیدن به اهداف پلیدشان سوء استفاده می کنند. در دنیاى امروز نیز دستهاى مرموز دشمنان حق و عدالت از مسأله ورزش و تفریح براى مسموم ساختن افکار نسل جوان سوء استفاده فراوان مى   کند، باید به هوش بود که ابر قدرتهاى گرگ صفت در لباس ورزش و تفریح، نقشه   هاى شوم خود را میان جوانان بنام ورزش و مسابقات منطقه اى یا جهانى پیاده نکنند.[۲۳]

روحیات نوجوان
روحیات نوجوان

۱۱٫ تقلید پذیری

در تحقیقاتى که از جامعه ى دانش آموزى و نوجوان و جوان شده است، درصد بالایى از آنان علّت توجّه به نماز خود را توجّه خانواده   هاى خویش به آن دانسته   اند.[۲۴]پس اگر در خانواده ای اخلاق و تدیّن گرایی موج بزند، نوجوان نیز به این سمت خواهد رفت و اگر در خانواده ای بویی از ایمان و تقوا در کار نباشد، انتظاری از متدیّن شدن نوجوان نباید داشت.

از همین رو بر تمامی مسئولین و بالا دستان لازم می آید که از این ولنگاری فضای مجازی و ماهواره ها که در تمامی خانه ها نفوذ نموده است جلوگیری بعمل آورند، تا در آینده نزدیک شاهد جامعه ای آماده جهت درک ظهور منجی عالم بشریّت باشیم.

 

پی‌نوشت: [۱] التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج‏۶،  ص ۱۸۸٫ [۲] التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج‏۷، ص۲۶۰٫ [۳] روح المعانی، ذیل آیه مورد بحث. تفسیر نمونه، ج‏۱۹، ص۲۳٫ [۴] تفسیر نمونه، ج‏۲۲، ص۳۰۷٫ [۵] تفسیر نمونه، ج‏۱۹، ص۱۱۰٫ [۶] سوره مریم، آیه ۸٫ [۷] سوره کهف، آیه ۸۲٫ [۸] سوره ذاریات، آیه ۲۸٫ [۹] ترجمه و تحقیق مفردات الفاظ قرآن، ج‏۴، ص۲۱۶٫ [۱۰] ترجمه تفسیر جوامع الجامع، ج‏۶، ص ۲۲۳٫ [۱۱] تفسیر خلاصه منهج الصادقین، ج‏۲، ص ۳۹۵٫ [۱۲] تفسیر نور، ج‏۲، ص ۴۹۳٫ [۱۳] سوره انعام، آیه ۷۵٫ [۱۴] تفسیر نور، ج‏۴، ص۱۵۴٫ [۱۵] تفسیر نور، ج‏۸، ص ۵۲٫ [۱۶] تفسیر نور، ج‏۴، ص۱۶۹٫ [۱۷] سوره کهف، آیه ۸۰٫ [۱۸] تفسیر نمونه، ج‏۲، ص۲۲۹٫ [۱۹] کافی (ط – دار الحدیث) ؛ ج‏۱۵ ؛ ص۲۳۱٫ [۲۰] تفسیر نور، ج‏۸، ۴۷، سوره الصافات، آیه ۱۰۲٫ [۲۱] تفسیر نور، ج‏۷، ص۲۴۴٫ [۲۲] تهذیب الأحکام (تحقیق خرسان)، ج‏۸، ص۱۱۱٫ [۲۳] تفسیر نمونه، ج‏۹، ص۳۳۶٫ [۲۴] تفسیر نور، ج‏۵، ص۴۱۳٫

منبع:راسخون

پایگاه اطلاع رسانی هیات رزمندگان اسلام

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *