بزم عاشقان 8|تقرب به خدا در زیارت عاشورا؛ جایگاه موالات و ولایت‌پذیری

تقرب به خدا در زیارت عاشورا؛ جایگاه موالات و ولایت‌پذیری امام حسین (ع)

آنچه تاکنون درباره سلام‌های زیارت عاشورا بیان شد، نشان می‌دهد که سلام یکی از جلوه‌ها و مصادیق روشن ولایت در این زیارت شریف است. اما حقیقت ولایت در زیارت عاشورا تنها به سلام‌ها محدود نمی‌شود؛ بلکه در این حدیث قدسی، تعابیر عمیق و مفاهیم بلند دیگری نیز وجود دارد که به‌روشنی از ولایت‌مداری، محبت، تبعیت و قرب الهی حکایت می‌کند.

از جمله این تعابیر، عبارت نورانی زیر است:

یا أبا عبدالله، إنی أتقرّب إلی الله وإلی رسوله وإلی أمیرالمؤمنین وإلی فاطمة وإلی الحسن وإلیک بموالاتک

معنای تقرب در زیارت عاشورا چیست؟

برای فهم بهتر این فراز از زیارت عاشورا، ابتدا باید به این نکته توجه کرد که فلسفه خلقت و هدف آفرینش در نگاه فلاسفه، عرفا و حکمای الهی، همواره موضوعی مهم و بنیادین بوده است. جمع‌بندی دیدگاه‌های آنان نشان می‌دهد که اصلی‌ترین هدف آفرینش، تقرب به خداوند متعال است.

البته این تقرب، امری نسبی است؛ یعنی هر اندازه انسان بیشتر به خداوند نزدیک شود، بیشتر به هدف خلقت خود دست یافته است.

انسان چگونه به قرب الهی می‌رسد؟

این پرسش اساسی مطرح می‌شود که انسان از چه راهی می‌تواند به این هدف بلند و مقدس برسد؟

در پاسخ باید گفت اهل معرفت، تجربه و سلوک، راه‌های گوناگونی برای رسیدن به قرب الهی بیان کرده‌اند؛ اما زیارت عاشورا راهی بسیار روشن، ساده، عمیق و عملی را پیش روی انسان می‌گذارد.

این راه در همان عبارت یادشده نهفته است. زیارت عاشورا به زائر می‌آموزد که اگر خواهان تقرب به خداوند و نیز نزدیکی به پیامبر اکرم (ص) و اهل‌بیت عصمت و طهارت (ع) است، باید از مسیر موالات و ولایت‌پذیری نسبت به حضرت اباعبدالله الحسین (ع) وارد شود.

موالات امام حسین (ع) چگونه تحقق می‌یابد؟

موالات امام حسین (ع) در حقیقت در دو مرحله شکل می‌گیرد:

1. محبت و دلدادگی به امام حسین (ع) و راه او

نخستین مرحله، عشق حسینی است؛ یعنی دل بستن به امام حسین (ع)، دوست داشتن او و شیفتگی نسبت به راه، هدف و قیام الهی او.

2. تجلی این محبت در عمل و رفتار

مرحله دوم، آن است که این محبت تنها در احساس باقی نماند، بلکه در عمل، رفتار و سبک زندگی زائر نیز آشکار شود. اینجاست که محبت به مرحله‌ای والاتر می‌رسد؛ یعنی پذیرش سرپرستی، زعامت و تبعیت از امام حسین (ع) و حرکت در مسیر او.

در واقع، محبت حقیقی زمانی کامل می‌شود که به اتباع و ولایت‌پذیری بینجامد. همان‌گونه که قرآن کریم می‌فرماید:

إِن كُنتُم تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي

اگر خدا را دوست دارید، از من پیروی کنید.

(آل عمران، 31)

بنابراین، بیعت و تبعیت از امام حسین (ع) و پایبندی به اهداف و آرمان‌های او، انسان را به هدف نهایی خلقت یعنی تقرب به خداوند می‌رساند.

از این منظر، یکی دیگر از ابعاد توحیدی زیارت عاشورا آشکار می‌شود: اینکه تقرب به خداوند از مسیر موالات امام حسین (ع) می‌گذرد.